Std 8 Gujarati Chapter 18: Mandi Amari Vat | Interactive Game, Quiz & Flashcards

એકમ 18 : માંડી અમારી વાત...
(સંપૂર્ણ સોલ્યુશન)

1. પાઠની ટૂંકમાં વિગતવાર સમજૂતી

પાત્ર 1: માંડવી (ત્યાગ અને સેવાની મૂર્તિ)

પરિચય: આ એકોક્તિ રામાયણના પાત્ર ભરતનાં પત્ની માંડવીની છે. તેઓ રાજા જનકનાં ભત્રીજી હતાં.

કથા સાર: જ્યારે રામને વનવાસ મળ્યો ત્યારે ભરતે પણ રાજગાદી સ્વીકારવાને બદલે નંદીગ્રામમાં તપસ્વી તરીકે રહેવાનું પસંદ કર્યું. માંડવીએ પણ પતિના પગલે ચાલી રાજમહેલનાં સુખ છોડી નંદીગ્રામમાં રહેવાનો નિર્ણય કર્યો. જોકે, ભરત રામભક્તિમાં એટલા લીન હતા કે તેમણે માંડવી તરફ ધ્યાન પણ ન આપ્યું. ૧૪ વર્ષ સુધી માંડવી પતિની સાથે હોવા છતાં વિરહની વેદના ભોગવતાં રહ્યાં. તેમણે મનમાં ગાંઠ વાળી હતી કે જ્યાં સુધી ભરત સામેથી ન બોલાવે ત્યાં સુધી પોતે તેમની સામે નહીં જાય. અંતે રામ પાછા આવ્યા ત્યારે ભરતે માંડવીને બોલાવ્યાં અને તેમનું મિલન થયું. માંડવીનો મૂંગો ત્યાગ અને આત્મગૌરવ અહીં વ્યક્ત થાય છે.

પાત્ર 2: વિકર્ણ (સત્યનો અવાજ)

પરિચય: વિકર્ણ કૌરવોમાંનો એક (ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર) હતો.

કથા સાર: મહાભારતની દ્યૂતસભામાં જ્યારે દ્રૌપદીનું વસ્ત્રાહરણ થઈ રહ્યું હતું ત્યારે ભીષ્મ, દ્રોણ જેવા વડીલો મૌન હતા. ત્યારે માત્ર વિકર્ણે જ અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. તેણે તર્ક રજૂ કર્યો કે યુધિષ્ઠિર પોતે હારી ગયા પછી દ્રૌપદીને દાવ પર લગાવી શકે નહીં. ભલે તેને દુર્યોધને ચૂપ કરાવ્યો, પણ તેણે સત્યનો પક્ષ લીધો. યુદ્ધમાં તે ભીમ સાથે લડ્યો અને વીરગતિ પામ્યો. તે જાણતો હતો કે કૌરવો અધર્મી છે, છતાં ભાઈ પ્રત્યેની ફરજ અને ક્ષત્રિય ધર્મને કારણે લડ્યો. ઈતિહાસ તેને ન્યાયપ્રિય કૌરવ તરીકે યાદ રાખે છે.

2. શબ્દ સમજૂતી (શબ્દાર્થ)

શબ્દ	અર્થ
રઘુવંશ	સૂર્યવંશ, રઘુ રાજાના સમયથી ચાલુ થયેલો વંશ
યશસ્વી	યશ મેળવ્યો છે તેવો
પિતરાઈ	કાકા બાપાનાં સંતાનો
અસિપત્ર	તલવારની ધાર જેવું પાન
પ્રાણઘાતક	પ્રાણ હણી લે તેવો
પાદુકા	પગમાં પહેરવાની લાકડાની ચાખડી
વિદ્રોહ	બળવો, સામે થવું તે
આત્મગૌરવ	પોતાનું ગૌરવ
યુગધર્મ	યુગને અનુરૂપ ધર્મ/ફરજ
આસુરી	રાક્ષસી વૃત્તિ
પર્ણકુટી	ઘાસ પાંદડાની બનાવેલી ઝૂંપડી
દ્યૂત	જુગાર
નીતિજ્ઞ	નીતિને જાણનાર
અકબંધ	જેમનું તેમ
ભીષણ	ભયંકર
આર્તનાદ	દુઃખથી કરેલો પોકાર

3. રૂઢિપ્રયોગ અને શબ્દસમૂહ

• રૂઢિપ્રયોગ: કાનમાં મધ રેડાવું - કાનને ગમે તેવું સાંભળવું / ખૂબ આનંદ થવો.
• વાક્ય: ૧૪ વર્ષ પછી ભરતનો અવાજ સાંભળી માંડવીના કાનમાં મધ રેડાયું.

શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ:

• ઘાસ, પાંદડાં વગેરેથી બનેલી ઝૂંપડી - પર્ણકુટી
• અભિમાન કે અહંકારને કારણ બીજાને પરેશાન કરવાની મનોવૃત્તિ - આસુરીવૃત્તિ
• તલવારનો ઘા ચૂકવવા ધરવામાં આવતું મજબૂત ધાતુનું સાધન - ઢાલ
• પોતાના પિતાના જેવા જ આદર કરવા યોગ્ય વ્યક્તિ - પિતાતુલ્ય
• જ્યાં કોઈ સાંભળે નહિ ત્યાં કરેલું રુદન - અરણ્યરુદન

4. વાતચીત (પ્રશ્નોના જવાબ)

1. આ એકમને બીજું શીર્ષક આપવું હોય તો કયું આપી શકાય?
જવાબ: આ એકમને 'મૂંગો ત્યાગ અને સત્યનો અવાજ' અથવા 'માંડવી અને વિકર્ણની વ્યથા' એવું શીર્ષક આપી શકાય.

2. તમારે વિકર્ણ વિશે જાણવું હોય તો કયા ત્રણ પ્રશ્નો પૂછી શકો?
જવાબ: (1) વિકર્ણ, તમે કૌરવ હોવા છતાં દ્રૌપદીનો પક્ષ કેમ લીધો? (2) તમને તમારા ભાઈઓ સામે બોલતા ડર ન લાગ્યો? (3) તમે જાણતા હતા કે કૌરવો ખોટા છે, તો પણ યુદ્ધમાં તેમનો સાથ કેમ આપ્યો?

3. હસ્તિનાપુરની રાજસભામાં થયેલી ઘટના અંગે જાણકારી મેળવવા ત્રણ પ્રશ્નો તૈયાર કરો.
જવાબ: (1) દ્યૂત રમવાનો વિચાર કોનો હતો? (2) દ્રૌપદીના પ્રશ્નનો ભીષ્મ પિતામહે શું જવાબ આપ્યો? (3) સભામાં બીજા કયા રાજાઓ હાજર હતા?

4. તમારી દૃષ્ટિએ વિદુર અને શકુનિનાં પાત્રો કેવાં ગણાય? બંને વિશે પાંચ પાંચ વાક્યો બોલો.
જવાબ: વિદુર: તેઓ નીતિવાન અને જ્ઞાની હતા. તેઓ હંમેશા સત્યનો સાથ આપતા. તેમણે ધૃતરાષ્ટ્રને સાચી સલાહ આપી હતી. તેઓ કૌરવોનું ભલું ઇચ્છતા હતા. તેઓ પાંડવોના શુભેચ્છક હતા.
શકુનિ: શકુનિ કપટી અને ધૂર્ત હતો. તે જુગાર રમવામાં હોશિયાર હતો. તેણે કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે વેરના બીજ રોપ્યા હતા. તે દુર્યોધનને ખોટી સલાહ આપતો હતો. મહાભારતના યુદ્ધનું મૂળ કારણ શકુનિ જ હતો.

5. તમે ક્યારેય વિકર્ણ વિશે સાંભળ્યું કે જોયું હતું? ક્યાં?
જવાબ: હા, મેં ટીવી પર આવતી મહાભારત સિરિયલમાં વિકર્ણ વિશે જોયું હતું અને દાદા-દાદી પાસેથી વાર્તામાં સાંભળ્યું હતું.

5. સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

પ્રશ્ન 2: વિકલ્પમાંથી સાચો અર્થ (☑ / ☒)

• અંતરાલ: સમયનો ગાળો ☑ (બાકીના ☒)
• તરબોળ: તદ્દન પલળેલું ☑ (બાકીના ☒)
• વિદ્રોહ: સામે થવું ☑ (બાકીના ☒)
• નિઃશબ્દ: શબ્દ વગરનું ☑ (બાકીના ☒)
• પોકાર: બૂમ ☑ (બાકીના ☒)
• સન્નાટો: શાંતિ ☑ (બાકીના ☒)
• અરણ્ય: જંગલ ☑ (બાકીના ☒)

પ્રશ્ન 3: શબ્દના અર્થના આધારે સાચા વાક્ય સામે ☑ કરો

1. તરબોળ - તદ્દન પલળેલું
☑ પહેલા વરસાદે જ ધરતી તરબોળ થઈ ગઈ.

2. વિદ્રોહ - સામે થવું
☑ વિદ્યાર્થીઓએ માંગ પૂરી કરવા વિદ્રોહ કર્યો.

3. અંતરાલ : સમયનો ગાળો
☑ અમારા ગામમાં છ વર્ષના અંતરાલે ચૂંટણી યોજાઈ.

4. સન્નાટો – શાંતિ, નીરવતા
☑ યુધિષ્ઠર બોલ્યા પછી ભરી સભામાં સન્નાટો છવાઈ ગયો.

5. પોકાર
☑ કૃષ્ણએ અર્જુનને બોલાવવા પોકાર પાડ્યો. (અથવા અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવા સંદર્ભે)

પ્રશ્ન 4: માંડવીને આવું કેમ લાગ્યું હશે? (વિકલ્પો)

• 1. હું ખૂબ જ ખુશ છું.
  જવાબ: ☑ વીર અને તેજસ્વી ભરત સાથે લગ્ન થયાં.
• 2. શ્રીરામ રાજગાદી સંભાળશે.
  જવાબ: ☑ રામ સૌથી મોટા હતા. (નિયમ મુજબ મોટા પુત્ર ગાદી પર બેસે).
• 3. શરીર સુકાતું રહ્યું.
  જવાબ: ☑ પતિની ઉપેક્ષા અને તપના કારણે.

પ્રશ્ન 5: વાક્યો કયા પાત્રનાં હોઈ શકે? (કલ્પના)

1. વાક્ય: "અરે, મારાથી શું મંગાઈ ગયું? ભરત તને દોષી સમજે એ ન ચાલે..."
   પાત્ર: કૈકેયી
2. વાક્ય: "મારી દીકરી, ભરત મને રામથીય વધારે વહાલો છે..."
   પાત્ર: મહારાજા દશરથ (અથવા કૌશલ્યા માતા પણ હોઈ શકે).
3. વાક્ય: "પુત્રી, કુળગુરુ તરીકે મારું કર્તવ્ય છે. તને થતા અન્યાય સામે..."
   પાત્ર: ગુરુ વશિષ્ઠ

પ્રશ્ન 6: પાત્રો દ્વારા માંડવીને થતા અન્યાયની વાત (સંવાદ)

1. મંથરા: "અરે માંડવી! તું તો રાણી બનવાની હતી, પણ આ ભરત તો જોગી બની ગયો. તારે તારા હક માટે લડવું જોઈએ."
2. સુમંત્ર: "પુત્રી, રાજ્યમાં રાજા નથી અને ભરતજી નંદીગ્રામમાં છે. તારી હાલત જોઈને મને ખૂબ દુઃખ થાય છે."
3. સીતા: "બહેન માંડવી, હું તો વનમાં રામની સાથે છું, પણ તું તો મહેલમાં રહીને પણ વનવાસ ભોગવી રહી છે. તારો ત્યાગ મારાથી પણ મહાન છે."

જોડકાં જોડો (વિકર્ણ વિભાગ)

અ	બ (સાચો જવાબ)
1. વિકર્ણ	હું કૌરવ છું
2. દુર્યોધન અને યુધિષ્ઠિર	દ્યૂત રમી રહ્યા છે
3. મૌન છે	ભીષ્મ, ગુરુદ્રોણ, કુલગુરુ
4. નારીનું અપમાન કરવું એ આપણને ન શોભે	વિકર્ણ (બોલે છે)
5. ધૃતરાષ્ટ્ર	ડરી ગયા

સાચા કે ખોટા (વિકર્ણ વિભાગ)

1. દ્રૌપદી બોલે છે ત્યારે આખી સભા હસવા લાગે છે. - ખોટું (સભા ચોંકી જાય છે/સન્નાટો છવાય છે)
2. કૃષ્ણાદેવીની વાત તાર્કિક છે એવું વિદુર માને છે. - સાચું
3. દુર્યોધને વિકર્ણને બોલતાં અટકાવી દીધો. - સાચું
4. ભીષ્મ ચોખ્ખચોખ્ખો જવાબ આપે છે. - ખોટું (ગોળ ગોળ ઉત્તર આપે છે)
5. વિકર્ણને બોલતો અટકાવીને બેસાડી દેવામાં આવે છે. - સાચું

આવા સમયે કોણ શું કરે? (કોષ્ટક)

પરિસ્થિતિ	મોટાભાગના લોકો	વિકર્ણ જેવા
ઘરમાં જ કોઈ વિકટ સમસ્યા આવે ત્યારે	ગભરાઈ જાય / ચૂપ રહે	હિંમતથી સામનો કરે / ઉકેલ લાવે
નજર સામે અત્યાચાર થતો હોય ત્યારે	દૂર રહે / આંખ આડા કાન કરે	વિરોધ કરે / અટકાવવા પ્રયત્ન કરે
કોઈ છેતરતું હોય ત્યારે	છેતરાઈ જાય / ડરી જાય	સાવધ રહે / ખુલ્લું પાડે
ખોટી વાતનો વિરોધ કરવાની સ્થિતિ આવે ત્યારે	સંબંધ બગડવાની બીકે ચૂપ રહે	સાચું બોલે / અવાજ ઉઠાવે

સમાચારને પોતાની રીતે લખો

• વ્યાયામ એક તપ: અમદાવાદના વ્યાયામ મંદિરે સો વર્ષ પૂરાં કર્યા, યુવાનો માટે પ્રેરણારૂપ.
• મિલકત જાહેર કરવા તાકીદ: સરકારી કર્મચારીઓએ હવે પોતાની તમામ સંપત્તિની વિગત આપવી પડશે.

6. પ્રશ્નોના જવાબ (વિસ્તૃત)

માંડવી વિભાગ

1. કોની આજ્ઞાથી માંડવીનાં લગ્ન ભરત સાથે થયાં હતાં?
જવાબ: જનક રાજાની આજ્ઞાથી માંડવીનાં લગ્ન ભરત સાથે થયાં હતાં.

2. માંડવીના પિતૃ અને શ્વસુર કુળની પરંપરામાં શું હતું?
જવાબ: માંડવીના પિતૃ અને શ્વસુર કુળની પરંપરામાં વડીલોનો આદર કરવો અને તેમની સામે મર્યાદા જાળવવી એ મુખ્ય હતું.

3. યુગધર્મ એટલે શું?
જવાબ: જે યુગમાં જન્મ લીધો હોય તે સમયની પરિસ્થિતિ મુજબ પોતાની ફરજ બજાવવી તેને યુગધર્મ કહે છે.

4. રઘુવંશના કુળગુરુ કોણ હતા?
જવાબ: રઘુવંશના કુળગુરુ વશિષ્ઠ હતા.

5. માંડવી નંદીગ્રામમાં રહેવા કેમ ગઈ?
જવાબ: ભરતજીએ રાજમહેલ છોડી નંદીગ્રામમાં રહેવાનું નક્કી કર્યું હોવાથી, પત્ની તરીકેની ફરજ બજાવવા માંડવી પણ તેમની સેવામાં નંદીગ્રામ ગઈ.

6. અયોધ્યા પાછા ફરેલા શ્રીરામને મળવા માંડવી કેમ ન ગઈ?
જવાબ: માંડવીએ પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે જ્યાં સુધી ભરત સામેથી તેને ન બોલાવે ત્યાં સુધી તે તેમની સામે નહીં જાય. તેથી તે તરત રામને મળવા ન ગઈ.

7. પાદુકા રાજ્ય એટલે શું?
જવાબ: રામની ગેરહાજરીમાં સિંહાસન પર રામની પાદુકા (ચાખડી) મૂકીને ભરતે સેવક તરીકે જે શાસન ચલાવ્યું તેને પાદુકા રાજ્ય કહે છે.

8. સૂર્યવંશનું નામ રઘુવંશ કેમ પડ્યું હશે?
જવાબ: આ વંશમાં રઘુ નામના અત્યંત પ્રતાપી અને સત્યવાદી રાજા થઈ ગયા, તેમના યશસ્વી કાર્યોને કારણે સૂર્યવંશ 'રઘુવંશ' તરીકે ઓળખાયો.

9. ભરતની નજર સામે ન જવાનો નિર્ણય માંડવીએ શા માટે કરવો પડ્યો?
જવાબ: ભરતજી રામવિયોગમાં દુઃખી હતા અને સતત પ્રાયશ્ચિત કરતા હતા. માંડવીને લાગ્યું કે પોતાની હાજરીથી ભરતનું ધ્યાન વિચલિત થશે અથવા તેમને વધુ દુઃખ થશે, ઉપરાંત ભરતે તેમની ઉપેક્ષા કરી હતી તેથી આત્મગૌરવ ખાતર તેમણે આ નિર્ણય કર્યો.

10. માંડવી પોતાનો પ્રશ્ન સ્ત્રી જાતિના ગૌરવનો શા માટે ગણાવે છે?
જવાબ: માંડવી માને છે કે પત્ની માત્ર વસ્તુ નથી. જો પતિ તેની ઉપેક્ષા કરે તો પત્નીએ પણ સ્વમાન જાળવવું જોઈએ. તેણે ભીખ માંગીને પ્રેમ મેળવવાને બદલે ત્યાગ અને તપથી પોતાનું ગૌરવ જાળવ્યું.

11. માંડવીને બોલાવવા ભરતને જ આજ્ઞા શા માટે કરવામાં આવી હશે?
જવાબ: રામ સર્વજ્ઞ હતા. તેઓ જાણતા હતા કે ૧૪ વર્ષથી ભરતે માંડવીની ઉપેક્ષા કરી છે અને માંડવીએ ભરત બોલાવે તો જ જવું તેવી પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. માંડવીનું વ્રત અને માન જળવાય તે માટે રામે ભરતને જ મોકલ્યા.

વિકર્ણ વિભાગ

1. વિકર્ણ વારંવાર સભામાં કેમ ઊભો થઈ જતો હશે?
જવાબ: સભામાં દ્રૌપદી સાથે થઈ રહેલો અન્યાય અને અધર્મ જોઈને વિકર્ણનો આત્મા કકળી ઊઠતો હતો, તેથી તે વિરોધ કરવા વારંવાર ઊભો થઈ જતો હતો.

2. વિકર્ણે કયું કર્તવ્ય નિભાવ્યું હતું?
જવાબ: વિકર્ણે ભરી સભામાં કોઈના ડર વગર સત્ય અને ન્યાયનો પક્ષ લઈને સાચા ક્ષત્રિય તરીકેનું કર્તવ્ય નિભાવ્યું હતું.

3. વિકર્ણને દ્યૂત અનર્થનું મૂળ કેમ લાગતું હશે?
જવાબ: દ્યૂત (જુગાર) ને કારણે ભાઈઓ વચ્ચે વેર થયું, રાજ્ય ગયું અને કુળવધૂનું અપમાન થયું. આ વિનાશ જોઈને તેને લાગ્યું કે દ્યૂત જ બધા અનર્થનું મૂળ છે.

4. યુધિષ્ઠિરને બધું કેમ દાવમાં લગાવવું પડ્યું?
જવાબ: શકુનિ કપટથી રમતો હતો અને યુધિષ્ઠિરને ઉશ્કેરતો હતો. હાર્યા પછી જીતવાની લાલચ અને ક્ષત્રિય ધર્મના પાલનના નામે યુધિષ્ઠિર એક પછી એક બધું દાવમાં લગાવતા ગયા.

5. શકુનિના દ્યૂતનું એક ઉદાહરણ આપો.
જવાબ: શકુનિએ પાસામાં કપટ કરીને યુધિષ્ઠિર પાસેથી તેમનું રાજ્ય, ભાઈઓ અને છેલ્લે પત્ની દ્રૌપદીને પણ જીતી લીધી.

7. ભાષાસજ્જતા (વ્યાકરણ)

દ્વિરુક્ત શબ્દો (એકનો એક શબ્દ કે પ્રાસવાળા શબ્દો બે વાર આવે):

• દસદસ (એકનો એક શબ્દ)
• ત્રણચાર (અલગ પણ સાથે વપરાતા)
• તેલબેલ (પ્રાસ - બેલ નો અર્થ નથી)
• માંડવાળ, હળવુંમળવું, આટઆટલું.

રવાનુકારી શબ્દો (અવાજ દર્શાવતા શબ્દો):

• હાઉ હાઉ (કૂતરાનો અવાજ)
• ઝબ ઝબ (વીજળીનો અવાજ)
• ઘમ્મ ઘમ્મ (વલોણાનો અવાજ)
• ચીં ચીં, ટપટપ, ખળખળ.

વાક્યોમાંથી શબ્દ ઓળખો:

1. રાત્રે દસદસ વાર... (દ્વિરુક્ત)
2. ત્રણચાર વાગ્યા... (દ્વિરુક્ત)
3. માથામાં નાખવાનું તેલબેલ છે? (દ્વિરુક્ત - પ્રાસ)
4. કૂતરાનું હાઉ હાઉ શરૂ થયું. (રવાનુકારી)
5. વીજળીએ ઝબ ઝબ શરૂ કર્યું. (રવાનુકારી)
6. છાશ-વલોણાનો ઘમ્મ ઘમ્મ અવાજ... (રવાનુકારી)

8. ચાલો, યાદ કરીએ...

• કયું સ્વાધ્યાય કાર્ય અઘરું લાગ્યું? - સમાચારને પોતાની રીતે લખવાનું કાર્ય થોડું વિચારવું પડે તેવું હતું.
• માંડવીની કઈ વાત નવાઈ લાગી? - માંડવી ૧૪ વર્ષ સુધી પતિની સાથે જ એક જ આશ્રમમાં રહી છતાં ભરતની નજર સામે ન ગઈ, આ સંયમની વાત ખૂબ નવાઈ પમાડે તેવી છે.
• વિકર્ણનું ઊભા થવું યોગ્ય હતું? - હા, બિલકુલ યોગ્ય હતું. જ્યારે અન્યાય થતો હોય ત્યારે ચૂપ રહેવું એ પણ પાપ છે. વિકર્ણે સત્યનો સાથ આપીને સાચી વીરતા બતાવી.

--- એકમ સમાપ્ત ---

માંડી અમારી વાત

ધોરણ 8 - ગુજરાતી | એકમ 18

વિદ્યાર્થી માહિતી

ગેમ શરૂ કરવા માટે તમારી વિગત ભરો.

વિદ્યાર્થીનું નામ:

શાળાનું નામ:

સ્વાગત છે, !

આ ગેમના તબક્કા:

• 📺 વિડિયો નિહાળો
• 🃏 60 ફ્લેશકાર્ડ્સ વાંચો
• 🧠 30 ગુણની ક્વિઝ રમો

પગલું 1: વિડિયો નિહાળો

પગલું 2: ફ્લેશકાર્ડ્સ

લોડ થઈ રહ્યું છે...

જવાબ

1 / 60

ક્વિઝ

ગુણ: 0 / 30

---

🎉 અભિનંદન!

તમારું પરિણામ તૈયાર છે.

એકમ કસોટી પરિણામ - ધોરણ 8

વિષય: ગુજરાતી | એકમ 18: માંડી અમારી વાત

વિદ્યાર્થી:
શાળા:
તારીખ:

તમારો સ્કોર

0 / 30

અધ્યયન નિષ્પત્તિ વિશ્લેષણ:

Generated by Exam Guru

📄 પ્રશ્નપત્ર ડાઉનલોડ કરો (PDF)