AEIAT 2026: ગુજરાતનો ઇતિહાસ અને સાંસ્કૃતિક વારસો (Part-6) | આધુનિક ઇતિહાસ, મેળાઓ અને સાહિત્ય | IMP Quiz

🏰 મધ્યકાળથી આધુનિકતા તરફ: AEIAT 2026 - ગુજરાતનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ ભાગ-6 (સલ્તનત, મરાઠા અને મેળાઓ) 🏰

❝ ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જે શાસકે 'શિક્ષણ' અને 'પ્રજા કલ્યાણ' ને પ્રાધાન્ય આપ્યું, તેનું નામ અમર થઈ ગયું. અહમદશાહનું અમદાવાદ હોય કે સયાજીરાવનું વડોદરા - આ માત્ર શહેરો નથી, પણ જીવંત ઇતિહાસ છે. ❞

૧. એક યુગનો અંત, બીજાનો આરંભ (Transition of Era)

નમસ્કાર ભાવિ અધિકારીઓ!
AEIAT મેગા સીરીઝના **છઠ્ઠા ભાગ** માં આપનું સ્વાગત છે. ભાગ-૫ માં આપણે જોયું કે કરણદેવ વાઘેલાની હાર સાથે હિન્દુ શાસનનો અંત આવ્યો અને ગુજરાતમાં મુસ્લિમ સત્તા સ્થપાઈ. આજનો આ ભાગ બહુ મહત્વનો છે કારણ કે તેમાં **અમદાવાદની સ્થાપના**, **સયાજીરાવના શિક્ષણ સુધારા** અને **૧૮૫૭ ના સંગ્રામમાં ગુજરાતનો ફાળો** - જેવા હોટ ટોપિક્સ છે. જો તમે શિક્ષણ વિભાગની પરીક્ષા આપતા હોવ અને તમને સયાજીરાવ ગાયકવાડ વિશે ખબર ન હોય, તો તમારી તૈયારી અધૂરી ગણાય. ચાલો, ઇતિહાસના આ રોમાંચક પાના ઉલટાવીએ.

૨. ગુજરાત સલ્તનત: સુવર્ણકાળ પછીનો યુગ (Gujarat Sultanate)

દિલ્હી સલ્તનતથી અલગ થઈને ગુજરાતમાં સ્વતંત્ર સલ્તનત સ્થપાઈ. આ બે બાદશાહો વિશે તમારે જાણવું જ પડશે:

(A) અહમદશાહ (અમદાવાદનો સ્થાપક)

• સ્થાપના: ૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૧૪૧૧. સાબરમતી નદીના કિનારે.
• દંતકથા: "જબ કુત્તે પે સસ્સા આયા, તબ બાદશાહને શહર બસાયા". (જ્યાં ડરપોક સસલાએ શિકારી કૂતરાનો સામનો કર્યો, તે જોઈ બાદશાહને લાગ્યું કે આ ભૂમિ શૂરવીરોની છે).
• ચાર અહમદ: શહેરનો પાયો ચાર સંતોએ નાખ્યો જેમના નામ અહમદ હતા - અહમદશાહ બાદશાહ, શેખ અહમદ ખટ્ટુ ગંજ બક્ષ, મલિક અહમદ અને કાઝી અહમદ.
• સ્થાપત્ય: ભદ્રનો કિલ્લો, જામા મસ્જિદ અને ત્રણ દરવાજા.

(B) મહમદ બેગડો (સૌથી પરાક્રમી સુલતાન)

• બેગડો કેમ?: તેણે બે મજબૂત ગઢ (જૂનાગઢ અને પાવાગઢ) એક સાથે જીત્યા હતા, તેથી 'બે-ગઢો' પરથી 'બેગડો' કહેવાયો.
• રાજધાની: ચાંપાનેર જીતીને ત્યાં નવી રાજધાની 'મહમદાબાદ' વસાવી. (જે આજે વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે).
• ખોરાક: એવી વાયકા છે કે તેને રોજ સવારે મધ અને કેળાનો નાસ્તો જોઈતો અને તે ઝેર પચાવી શકતો હતો.

૩. મુઘલ કાળ: વેપારનું કેન્દ્ર (Mughal Era in Gujarat)

૧૫૭૨-૭૩ માં **અકબરે** ગુજરાત જીતી લીધું. આ જીતની ખુશીમાં તેણે ફતેહપુર સિકરીમાં **'બુલંદ દરવાજો'** બંધાવ્યો હતો (આ પ્રશ્ન વારંવાર પૂછાય છે).

• સુરત બંદર: મુઘલ કાળમાં સુરતને **'મક્કાનું પ્રવેશદ્વાર' (Babul Mecca)** કહેવાતું, કારણ કે હજયાત્રીઓ અહીંથી જહાજમાં જતા.
• ઔરંગઝેબ: તેનો જન્મ ગુજરાતના **દાહોદ** માં થયો હતો. તેણે સોમનાથનું મંદિર તોડવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
• શાહજહાં: શાહીબાગનો મોતીશાહી મહેલ (અમદાવાદ) બંધાવ્યો. (જ્યાં પાછળથી સરદાર પટેલ રહેતા હતા - આજે સરદાર પટેલ મેમોરિયલ છે).

૪. મરાઠા યુગ અને સયાજીરાવ ગાયકવાડ (The Reformer King)

મુઘલો પછી મરાઠાઓ આવ્યા. તેમાં ગાયકવાડ વંશનું વડોદરા રાજ્ય સૌથી મહત્વનું છે. એક શિક્ષણ અધિકારી તરીકે તમારે **મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા** ને પૂજવા જોઈએ.

AEIAT માટે સુપર IMP ફેક્ટ્સ:

• ફરજિયાત શિક્ષણ: ૧૮૯૩માં તેમણે અમરેલીમાં પ્રાયોગિક ધોરણે અને ૧૯૦૬માં સમગ્ર વડોદરા રાજ્યમાં **'મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણ'** દાખલ કર્યું. (ભારતમાં આવું કરનાર તેઓ પહેલા રાજા હતા).
• પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ: ગામડે ગામડે લાઈબ્રેરી ખોલાવી.
• દલિતો માટે: ડૉ. આંબેડકરને વિદેશ ભણવા જવા માટે શિષ્યવૃત્તિ આપી. (વિચારો, જો સયાજીરાવ ન હોત, તો આપણને બંધારણના ઘડવૈયા મળ્યા હોત?).
• સંસ્થાઓ: બેંક ઓફ બરોડા, કલાભવન અને મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (MSU).

૫. ૧૮૫૭ નો સંગ્રામ અને ગુજરાત (Freedom Struggle)

ભારતની આઝાદીના પહેલા સંગ્રામમાં ગુજરાત શાંત નહોતું બેઠું.

• ગડબડદાસ પટેલ (આણંદ): મહિસાગર કાંઠાના આ વીર જેઓએ અંગ્રેજો સામે બળવો કર્યો. તેમને આંદામાન (કાળાપાણી) ની સજા થઈ અને ત્યાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું.
• ઓખામંડળ (બેટ દ્વારકા): અહીંના વાઘેર લોકોએ જોધા માણેક અને મૂળુ માણેકની આગેવાનીમાં અંગ્રેજોને હંફાવ્યા હતા.
• તાત્યા ટોપે: સંગ્રામના આ મહાન યોદ્ધા ગુજરાતમાં આવ્યા હતા અને નવસારી, પંચમહાલ અને છોટાઉદેપુરમાં રોકાયા હતા.
• નાનાસાહેબ પેશવા: માનવામાં આવે છે કે તેઓ જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં સાધુ વેશે **સિહોર** (ભાવનગર) માં રહ્યા હતા.

૬. ગુજરાતના મેળાઓ: જિલ્લાવાર યાદી (District-wise Fairs)

આપણે અગાઉ મુખ્ય મેળા જોયા, પણ પરીક્ષામાં કોઈ નાનો મેળો પૂછાય તો? અહીં સંપૂર્ણ લિસ્ટ છે:

જિલ્લો	મેળાનું નામ અને વિશેષતા
બનાસકાંઠા	**અંબાજીનો મેળો:** ભાદરવી પૂનમે ભરાય. લાખો લોકો પગપાળા જાય છે.
મહેસાણા	**બહુચરાજીનો મેળો:** ચૈત્રી પૂનમે.
પાટણ	**વરાણાનો મેળો (ખોડિયાર માતા):** સમી તાલુકામાં. મહા સુદ આઠમે.
કચ્છ	**રવેચીનો મેળો:** રાપરમાં. **જખોનો મેળો:** જખ દાદાની યાદમાં.
ગાંધીનગર	**પલ્લીનો મેળો (રૂપાલ):** વરદાયિની માતા. આસો સુદ નોમ. અહીં ઘીની નદીઓ વહે છે (શુદ્ધ ઘીનો અભિષેક થાય છે).
મહીસાગર	**માનગઢનો મેળો:** આદિવાસી ક્રાંતિની યાદમાં. ગોવિંદ ગુરુની કર્મભૂમિ.
દ્વારકા	**જન્માષ્ટમીનો મેળો:** ભગવાન દ્વારકાધીશના મંદિરે.

૭. આજનો આધુનિક પડકાર (History Quiz)

મિત્રો, અહમદશાહના શહેરથી શરૂ કરીને સયાજીરાવના સુધારા સુધીની આ સફર તમને કેવી લાગી?
રૂપાલની પલ્લીમાં શેનો અભિષેક થાય? સયાજીરાવે ફરજિયાત શિક્ષણ ક્યારે શરૂ કર્યું? ૧૮૫૭ માં આણંદથી કોણ લડ્યું હતું?
આવા ૩૦ દમદાર પ્રશ્નો આજની ક્વિઝમાં છે. આ પોસ્ટમાં એટલી માહિતી છે કે તમે GPSC લેવલના પ્રશ્નો પણ સોલ્વ કરી શકશો.
તમારો ટાર્ગેટ: **૩૦ માંથી ૨૫+**.

👇 ચાલો, ગુજરાતના ગૌરવને જાણીએ! (Start History Quiz) 👇

🏛️ ગુજરાતનો સાંસ્કૃતિક વારસો: ભાગ-૬

🎡

આધુનિક ઇતિહાસ અને લોકમેળાઓ

📜 નિયમો:

• કુલ પ્રશ્નો: 25 (126 થી 150)
• સમય: 45 સેકન્ડ પ્રતિ પ્રશ્ન
• ગુણ: સાચાના +1, ખોટાના -0.25
• 🔊 સાઉન્ડ અને સમજૂતી સાથે!

Q: 1/25

⏳ 45s

Score: 0

🇮🇳

પરિણામ

તમારો સ્કોર:

0 / 25