Std 8 Gujarati Unit 12 | Chilzadp (ચીલઝડપ) | Interactive Quiz with Video & LO Based Result | Exam Guru

પાઠ 12 : ચીલઝડપ (રહસ્યકથા)
લેખક: યશવંત મહેતા

પાઠની વિસ્તૃત સમજૂતી

'ચીલઝડપ' એ એક રોમાંચક જાસૂસી કથા છે. વાર્તા કાશ્મીરના શ્રીનગરની એક હોટલમાં બને છે. કલકત્તાના વેપારી તખતમલ જૈનનું 30,000 રૂપિયા ભરેલું પાકીટ ચોરાઈ જાય છે. તેમને ત્યાં હાજર ત્રણ વ્યક્તિઓ પર શક છે: (1) આલ્ફોન્ઝો મિરાન્ડા (જાદુગર), (2) નરેન્દ્ર કેળકર (વાયોલિન વાદક) અને (3) કુમાર (પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર).

ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર પોતાની ઓળખ આપી તપાસ શરૂ કરે છે. જડતી લેવા છતાં પૈસા મળતા નથી. પરંતુ કુમારની નજર કેળકરના હાથ પર લાગેલી એક જ પટ્ટી પર પડે છે. જ્યારે કેળકર હોટલના રિસેપ્શનમાં ખુરશીઓ ગોઠવવા ઉતાવળો થાય છે, ત્યારે કુમાર તેને પકડી લે છે. તપાસ કરતાં ખુરશીની નીચેના ભાગે કેળકરે મલમપટ્ટીથી પાકીટ ચોંટાડેલું મળી આવે છે. આમ, ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર પોતાની બુદ્ધિથી ચોરને પકડી પાડે છે.

1. શબ્દાર્થ (શબ્દ સમજૂતી)

ચીલઝડપ : સમડી જેવી ઝડપ	દુર્ભાગ્ય : કમનસીબ
પ્રતિષ્ઠા : આબરૂ	પાર્શ્વ : પાછળની ભૂમિકા (Background)
ઉગ્રતા : ગુસ્સો / ક્રોધ	ગાઈડ : ભોમિયો / માર્ગદર્શક
ગોઅન : ગોવાનો રહેવાસી	તફડાવવું : ચોરી જવું
ખાતરી : ભરોસો / વિશ્વાસ	ક્ષોભ : શરમ / સંકોચ
અજાયબ : આશ્ચર્યજનક	હરામનું : હક્ક વગરનું / મહેનત વગરનું
ઘા : જખમ	ખટલો : કોર્ટ કેસ / મુકદમો
ચિત્કાર : ચીસ	ઉસ્તાદ : હોશિયાર / કાબેલ
ભવું : આંખની ભ્રમર	ગોંધાઈ રહેવું : પૂરાઈ રહેવું / કેદ રહેવું
ઈશારો : સંકેત / સૂચન	જડતી : બારીક તપાસ
નાહક : વગર કારણે / નકામું	વારવું : રોકવું / અટકાવવું
સહેલ : ફરવું / મોજ-મજા

💡 Exam Guru Tip: ઉપમા અલંકારની ઓળખ વિદ્યાર્થી મિત્રો, આ પાઠના વ્યાકરણમાં 'ઉપમા અલંકાર' ખૂબ અગત્યનો છે. પરીક્ષામાં જ્યારે પણ કોઈ વાક્યમાં 'જેવો, જેવી, જેવું, સમાન, સમું, સરખું' જેવા સરખામણી દર્શાવતા શબ્દો (વાચક શબ્દો) જોવા મળે, ત્યારે આંખ બંધ કરીને સમજી લેવું કે તે 'ઉપમા અલંકાર' જ છે! આ ટ્રીકથી તમારો 1 માર્ક્સ પાક્કો થઈ જશે.

2. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ (વાક્ય પ્રયોગ સાથે)

• માયા દ્વારા ઊભી થતી જંજાળ : માયાજાળ
  વાક્ય: જાદુગરે સ્ટેજ પર અદ્ભુત માયાજાળ રચી દીધી.
• (જાદુના ખેલમાં) કરવામાં આવતી હાથની ચાલાકી : હાથચાલાકી
  વાક્ય: મદારી ખેલ બતાવતી વખતે ઘણી હાથચાલાકી કરતો હતો.
• સહેલગાહ માટેની એક પ્રકારની (કાશ્મીરી) હોડી : શિકારો
  વાક્ય: કાશ્મીરમાં દાલ સરોવરમાં અમે શિકારાની મજા માણી.

3. રૂઢિપ્રયોગ અને વાક્ય પ્રયોગ

• પેટિયું રળવું : જીવનનિર્વાહ માટે કમાવું (ગુજરાન ચલાવવું)
  વાક્ય: મોંઘવારીના જમાનામાં ગરીબ મજૂર માંડ પેટિયું રળે છે.
• ગાણું ગાવું : એકની એક વાત વારંવાર કહેવી
  વાક્ય: રમેશ પોતાની બીમારીનું જ ગાણું ગાયા કરે છે.
• સૂર પુરાવવો : વાતમાં ટેકો આપવો (હા માં હા કહેવી)
  વાક્ય: પિતાજીની વાતમાં પુત્રએ પણ સૂર પુરાવ્યો.
• બાઘાં મારવાં : કશું સૂઝે નહીં તેમ જોઈ રહેવું / ફાંફાં મારવાં
  વાક્ય: પ્રશ્નપત્ર અઘરું હોવાથી વિદ્યાર્થીઓ પરીક્ષાખંડમાં બાઘાં મારવા લાગ્યા.
• રાતાપીળા થઈ જવું : ખૂબ ગુસ્સે થવું
  વાક્ય: નોકરથી કાચનો ગ્લાસ તૂટી જતાં શેઠ રાતાપીળા થઈ ગયા.
• મોં ચડાવવું : રિસાઈ જવું / નારાજ થવું
  વાક્ય: માતાએ રમકડું ન લઈ આપતાં બાળકે મોં ચડાવ્યું.

4. વાતચીત (પ્રશ્નોના જવાબ)

1. તમે છેલ્લે પ્રવાસમાં ક્યાં ગયાં હતાં? ક્યારે?
જવાબ: હું છેલ્લે દિવાળીની રજાઓમાં મારા પરિવાર સાથે સાપુતારાના પ્રવાસે ગયો હતો.

2. તમારા ઘરના બેઠકરૂમની બારીમાંથી દેખાતા દૃશ્યનું વર્ણન કરો.
જવાબ: મારા ઘરની બારીમાંથી સામેનો સુંદર બગીચો દેખાય છે. ત્યાં મોટાં વૃક્ષો છે અને સાંજે બાળકો ક્રિકેટ રમતા હોય તે જોવાની મજા આવે છે.

3. તમે ક્યારેય કોઈના ઉપર ગુસ્સે થયાં છો? શા માટે?
જવાબ: હા, એકવાર મારા નાના ભાઈએ મારું હોમવર્કનું પાનું ફાડી નાખ્યું હતું ત્યારે હું તેના પર ખૂબ ગુસ્સે થયો હતો.

4. તમારી શાળાના આચાર્યની ઓફિસમાં કઈ કઈ વસ્તુઓ ગોઠવેલી છે?
જવાબ: આચાર્યની ઓફિસમાં એક મોટું ટેબલ, ફરતી ખુરશીઓ, કબાટ, નોટિસ બોર્ડ, કોમ્પ્યુટર, ટેલિફોન અને દિવાલ પર મહાપુરુષોની તસવીરો તથા શાળાને મળેલા ઇનામો (ટ્રોફી) ગોઠવેલા છે.

5. તમારી કોઈ કીમતી વસ્તુ ખોવાઈ જાય તો તમે શું કરો?
જવાબ: જો મારી કીમતી વસ્તુ ખોવાઈ જાય તો પહેલાં હું શાંતિથી આજુબાજુ તપાસ કરું. જો ન મળે તો વડીલો કે શિક્ષકને જાણ કરું અને જરૂર પડે તો પોલીસની મદદ લઉં.

6. વર્ગખંડમાં કોઈની વસ્તુ ચોરાઈ જાય તો શિક્ષક કેવી રીતે શોધે છે?
જવાબ: વર્ગશિક્ષક સૌપ્રથમ પ્રેમથી વિદ્યાર્થીઓને પૂછે છે. પછી બધાના દફતર (બેગ) તપાસે છે અને સમજાવીને સાચું બોલવા કહે છે.

7. તમારા ઉપર કોણ કોણ ગુસ્સે થાય છે? ક્યારે?
જવાબ: જ્યારે હું ભણવામાં ધ્યાન ન આપું કે તોફાન કરું ત્યારે મારા મમ્મી-પપ્પા અને શિક્ષકો મારા પર ગુસ્સે થાય છે.

8. તમને કોઈનું ખોવાયેલું પાકીટ કે પર્સ મળે તો શું કરશો?
જવાબ: હું તે પાકીટમાં કોઈ ઓળખપત્ર કે ફોન નંબર છે કે કેમ તે તપાસીશ. જો માલિકનો પત્તો ન મળે તો નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં જમા કરાવીશ.

9. આપણે પોલીસની મદદ ક્યારે ક્યારે લઈ શકીએ?
જવાબ: ચોરી થાય, અકસ્માત થાય, કોઈની સાથે ઝઘડો થાય, કોઈ ગુમ થઈ જાય અથવા કોઈ પણ કાયદાકીય મુશ્કેલી આવે ત્યારે આપણે પોલીસની મદદ લઈ શકીએ.

10. તમારા પર્સમાં તમે કઈ કઈ વસ્તુઓ મૂકો છો?
જવાબ: હું મારા પર્સમાં થોડા પૈસા, મારું સ્કૂલ આઈ-કાર્ડ, બસનો પાસ, એક નાનો ફોટો અને ઈમરજન્સી ફોન નંબરની ચિઠ્ઠી રાખું છું.

11. ઇન્સ્પેક્ટર કુમારે પાકીટ શોધવા કોની કોની તલાશી લીધી?
જવાબ: ઇન્સ્પેક્ટર કુમારે પહેલા મિરાન્ડા (જાદુગર) ના કોટ અને કપડાંની બારીકાઈથી તપાસ કરી. ત્યારબાદ નરેન્દ્ર કેળકરના કપડાં અને તેના હાથ પરની પટ્ટીની તપાસ કરી.

5. સ્વાધ્યાય : સાચા અર્થ અને વિકલ્પો

(2) શબ્દના અર્થની ધારણા (રેખાંકિત)

• બદનસીબ : દુર્ભાગ્ય
• પસ્તાવો : પ્રાયશ્ચિત
• નિષ્ણાત : તજ્જ્ઞ
• વિશ્વાસ : ખાતરી
• વિસ્મય : અચંબો
• કાશ્મીરી હોડી : શિકારો

(3) સાચા વાક્ય સામે (ખરાની નિશાની)

1. બદનસીબ
[ ખરું ] મારું એટલું બદનસીબ કે બસ એક જ માર્ક્સના લીધે મેરિટમાં ન આવ્યો.

2. નિષ્ણાત
[ ખરું ] એ ગુજરાતી વિષયમાં એવા નિષ્ણાત કે બધા એમની જ સલાહ લેતા.

(4) ખાલી જગ્યા પૂરો

1. તખતમલને પોતાના ખરાબ વર્તન માટે પસ્તાવો (ક્ષોભ) થયો હતો.
2. મિરાન્ડાએ હાથચાલાકી કરી પાકીટ તફડાવી લીધું. (આ તખતમલની શંકા હતી)
3. ઇન્સ્પેક્ટર કુમારે બધાની ઝીણવટભરી તપાસ કરી.
4. ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર આગળ મિરાન્ડાની કોઈ હાથચાલાકી (કે ચાલાકી) ચાલી નહીં.

(5) વાક્ય રચના (વાદક)

• તબલાં : તબલા-વાદક -> ઝાકિર હુસેન વિશ્વપ્રસિદ્ધ તબલા-વાદક છે.
• સરોદ : સરોદ-વાદક -> અમજદ અલી ખાન પ્રખ્યાત સરોદ-વાદક છે.
• વીણા : વીણા-વાદક -> મા સરસ્વતી શ્રેષ્ઠ વીણા-વાદક છે.

(6) સાચા વિકલ્પ પસંદ કરો (MCQ)

1. તખતમલ સૂરજસિંહની વાત સાંભળી રાતોપીળો થઈ ગયો.
   જવાબ: (A) તખતમલ સૂરજસિંહની વાત સાંભળી ગુસ્સે થઈ ગયો.
2. મિરાન્ડા બોલી ઊઠ્યો, “તમારી પાસે બહુ રૂપિયા હતા એનું ગાણું ગાયા ના કરો !”
   જવાબ: (C) મિરાન્ડાએ કહ્યું, “તમારી પાસે ખૂબ રૂપિયા હતા એની વાત વારંવાર ન કરો.’’
3. ઈન્સ્પેક્ટર કુમારે વાતનો દોર પોતાના હાથમાં લીધો.
   જવાબ: (B) ઇન્સ્પેક્ટર કુમારે ચર્ચાનો વિષય પોતાના હાથમાં લીધો.
4. ગાઈડ બિચારો ક્ષોભથી ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર સામે તાકી રહ્યો.
   જવાબ: (C) ગાઇડ બિચારો શરમથી ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર સામે તાકી રહ્યો.
5. કેળકરે કુમારની વાતમાં સૂર પુરાવ્યો.
   જવાબ: (B) કેળકરે કુમારની વાતને ટેકો આપ્યો.

6. પ્રવૃત્તિઓ અને લેખન

(7) વિઝિટિંગ કાર્ડ પરથી પ્રશ્નો

• આ વિઝિટિંગ કાર્ડ કોનું છે?
• એલ. આર. કુમાર કયા હોદ્દા પર છે?
• આ કાર્ડ કઈ તારીખે ઈસ્યુ કરવામાં આવ્યું છે?
• ઓળખપત્ર કઈ તારીખ સુધી માન્ય રહેશે?
• તેમનો બકલ નંબર (બ. નંબર) શું છે?

(8) ઘટનાક્રમમાં ગોઠવો

1. તખતમલ કહે, “શરત મારી દઉં ! મને ખાતરી છે કે પૈસા મારી પાસે જ હતા..."
2. આખરે કુમારે વાતનો દોર હાથમાં લેવાનું નક્કી કર્યું.
3. અદ્ભુત ! મિસ્ટર મિરાન્ડા ! જાદુગરોના રાજા !...
4. મિરાન્ડા શાંતિથી બોલ્યો, “મેં કદી હરામની એક પાઈ પણ તફડાવી નથી !”
5. કેળકરે વાતમાં સૂર પુરાવ્યો, “. અને હું પણ. જિંદગીમાં પહેલીવાર જ...”
6. કેલકરે ગર્વથી કહ્યું, “અમે અમારી કળાને આધારે જીવીએ છીએ...”
7. તખતમલે મિરાન્ડા સામે એવી નજરે જોયું જાણે એ નજરોને દાંત હોય...
8. તખતમલે ખુરશી ઊંધી કરી અને આશ્ચર્યનો એક ચિત્કાર એના મોંમાંથી નીકળી ગયો.

(9) પાત્ર વિશે નોંધ

ઇન્સ્પેક્ટર કુમાર: મને આ વાર્તામાં ઇન્સ્પેક્ટર કુમારનું પાત્ર સૌથી વધુ ગમ્યું. તેઓ અત્યંત ચતુર, શાંત અને નિરીક્ષણ શક્તિવાળા છે. હોટલમાં બનેલી ચોરીની ઘટનામાં તેમણે કોઈને ડરાવ્યા-ધમકાવ્યા વગર, માત્ર પોતાની બુદ્ધિથી ચોરને પકડી પાડ્યો. કેળકરના હાથની પટ્ટી અને તેની વર્તણૂક પરથી તેમણે સાચો અંદાજ લગાવ્યો.

(10) સંવાદ આગળ વધારો

તખતમલ: "પણ મારા પૈસા તો આ રૂમમાં જ ક્યાંક હોવા જોઈએ ને!"
કેળકર: "હું પણ નિર્દોષ છું, મારી તપાસ કરી શકો છો."
કુમાર: "શાંતિ રાખો, આપણે હમણાં જ સાચી તપાસ કરીને દૂધનું દૂધ અને પાણીનું પાણી કરી દઈએ."

7. વિસ્તૃત પ્રશ્નોના જવાબ

1. ગાઈડ શા માટે ક્ષોભ અનુભવતો હતો?
જવાબ: ગાઈડ એટલા માટે ક્ષોભ (શરમ) અનુભવતો હતો કારણ કે તેના ગ્રાહક (તખતમલ) નું પાકીટ ચોરાયું હતું અને તખતમલ ગુસ્સે થઈને બૂમાબૂમ કરી રહ્યો હતો.

2. તખતમલ કોણ હતો? તે શા માટે રાતોપીળો થઈ ગયો?
જવાબ: તખતમલ કલકત્તાની એક મારવાડી પેઢીનો સેલ્સ મેનેજર હતો. તેનું ૩૦,૦૦૦ રૂપિયા ભરેલું પાકીટ ચોરાઈ ગયું હતું અને હોટેલ માલિક શાંતિથી બેસવાનું કહેતા હતા, તેથી તે ગુસ્સે થઈને રાતોપીળો થઈ ગયો.

3. આ રહસ્યકથાનું શીર્ષક ‘ચીલઝડપ’ શા માટે રાખવામાં આવ્યું હશે?
જવાબ: કારણ કે ચોરે સમડી (ચીલ) ની જેમ અત્યંત ઝડપથી તખતમલનું પાકીટ તફડાવી લીધું હતું અને ખૂબ ચાલાકીથી સંતાડી દીધું હતું. ચોરી કરવાની આ 'ઝડપ' ને કારણે શીર્ષક 'ચીલઝડપ' રાખ્યું છે.

4. તખતમલ કઈ બાબતે શરત મારવા તૈયાર થઈ જાય છે?
જવાબ: તખતમલ શરત મારવા તૈયાર થાય છે કે તેનું પાકીટ ત્યાં હાજર રહેલા ત્રણ (મિરાન્ડા, કેળકર કે કુમાર) માંથી જ કોઈકે લીધું છે, કારણ કે ભીડમાં તેઓ જ તેની આજુબાજુ હતા.

5. ઈન્સ્પેક્ટર કુમારે પાકીટ શોધવા માટે કોની કોની તલાશી લીધી? કેવી રીતે?
જવાબ: કુમારે મિરાન્ડાનો કોટ ઉતરાવીને અને કપડાંના ખૂણેખૂણા તપાસ્યા. ત્યારબાદ કેળકરની બાંયો ચડાવીને ઝીણવટભરી તપાસ કરી.

6. રહસ્યકથાની શરૂઆતમાં તમને કોના ઉપર ચોર હોવાની શંકા હતી?
જવાબ: શરૂઆતમાં મિરાન્ડા (જાદુગર) પર શંકા જાય છે કારણ કે તે 'હાથચાલાકી' ના ખેલ કરતો હતો.

8. વ્યાકરણ (સમાન અર્થ અને અલંકાર)

(13) શબ્દોના સમાન અર્થ

• હિમાચ્છાદિત: બરફથી છવાયેલું
• રાતોપીળો: ખૂબ ગુસ્સે ભરાયેલ
• ચીલઝડપ: ખૂબ ઝડપી
• ઓળખપત્ર: ઓળખનો પુરાવો (ID Card)
• માયાજાળ: ભ્રામક જાળ
• ઇંચેઇંચ: ખૂણેખૂણો

અલંકાર (સમજૂતી અને ઉદાહરણ)

1. શબ્દાલંકાર (વર્ણાનુપ્રાસ): જ્યારે એકનો એક અક્ષર (વર્ણ) પંક્તિમાં વારંવાર આવે.
ઉદાહરણ: કાશીમાં કામિનીએ કાકીને કહ્યું.

2. અર્થાલંકાર (ઉપમા): જ્યારે બે વસ્તુની સરખામણી કરવામાં આવે (જેવું, સમું, સરખું).
ઉદાહરણ: તે રાજા સિંહ જેવો શૂરવીર હતો.

નીચેની પંક્તિઓમાં અલંકાર ઓળખો:

1. દડ દડ દડ દડ દડી પડે... : શબ્દાલંકાર (વર્ણાનુપ્રાસ) - 'દ' વર્ણનું પુનરાવર્તન.
2. એ જી એમાં ફૂટતું રે ઘાસ, એમાં ધરતીના શ્વાસ. : શબ્દાલંકાર (અંત્યાનુપ્રાસ) - ઘાસ-શ્વાસનો પ્રાસ.
3. ઝાંઝરની ઘુઘરિયુંના જેવો... : ઉપમા અલંકાર - 'જેવો' શબ્દથી સરખામણી.
4. સાવ અમસ્તું નાહક નાહક... : શબ્દાલંકાર - શબ્દોનું પુનરાવર્તન.
5. કંઠી નવી છે મણકો ન તૂટે... : શબ્દાલંકાર (અંત્યાનુપ્રાસ) - તૂટે-ખૂટે.
6. આ ભેંસ તો હાથી સરખી છે. : ઉપમા અલંકાર - 'સરખી' શબ્દથી સરખામણી.

--- પાઠ 12 સમાપ્ત ---

વિદ્યાર્થી મિત્રો, આશા છે કે તમને આ 'ચીલઝડપ' નામની રસપ્રદ જાસૂસી કથા વાંચવાની અને તેના રહસ્યો ઉકેલવાની ખૂબ મજા આવી હશે. ઇન્સ્પેક્ટર કુમારની જેમ તમારી અવલોકન શક્તિ પણ તેજ બની ગઈ હશે! તો ચાલો, હવે આપણે ચકાસી લઈએ કે તમને આ પાઠના પાત્રો અને વ્યાકરણ કેટલા યાદ રહ્યા છે. નીચે આપેલો વિડિયો જુઓ અને ત્યાર બાદ ક્વિઝ રમીને તમારું પરિણામ ચેક કરો! બેસ્ટ ઑફ લક! 🕵️‍♂️🎯

ચીલઝડપ (Detective Quiz) 🕵️‍♂️

ધોરણ 8 ગુજરાતી | એકમ 12 | EXAM GURU

📌 વિદ્યાર્થી મિત્રો માટે સૂચના:
આ રહસ્યકથાનો ભેદ ઉકેલવા અને ક્વિઝમાં પૂરા માર્ક્સ મેળવવા માટે નીચેનો વિડિયો એકવાર અવશ્ય જુઓ. વિડિયો જોયા બાદ જ ક્વિઝ અનલૉક થશે. (એકવાર જોયા પછી ફરી જોવો જરૂરી નથી).

🔒 ક્વિઝ લૉક છે. (વિડિયો જુઓ...)

પ્રશ્ન: 1 / 25

⏳ 60s

🏆 પરિણામ પત્રક 🏆

0 / 25

અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO) મુજબ વિશ્લેષણ:

LO કોડ	કૌશલ્ય (Skill)	પરિણામ

✅ = ઉત્તમ (70%+) | ❓ = મધ્યમ (50-70%) | ❌ = વધુ મહેનત જરૂરી (<50%)