એકમ ૧૬ : શેરીએ આવે સાદ - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય અને સમજૂતી
હાલ્યને આંબાવાડીએ, હજી પોરની તાજી યાદ."
સમજૂતી: કવિ કહે છે કે ઝાડના સમૂહમાં કોયલ મીઠા ટહુકા કરે છે અને તેનો અવાજ આપણી શેરી સુધી સંભળાય છે. મિત્રને કહે છે કે ચાલ, આપણે આંબાવાડીમાં રમવા જઈએ, ત્યાં આપણને ગયા વર્ષની (પોરની) મીઠી યાદો તાજી થશે.
"પાંદડુંયે નહિ પેખીએ એવો ઝૂલતો એનો મૉર,કોઈને મોટા મરવા અને કોઈને છે અંકોર."
સમજૂતી: આંબા પર એટલો બધો મૉર (ફૂલો) ઝૂલી રહ્યો છે કે પાંદડા પણ દેખાતા નથી. ક્યાંક મોટી કાચી કેરીઓ (મરવા) બેસી ગઈ છે, તો ક્યાંક હજુ નાના કુંપળો (અંકોર) ફૂટી રહ્યા છે.
"ડોલતી ડાળે ઘૂમીએ આપણ ગજવી ઘેરો નાદ,કુંજમાં કોયલ બોલતી એનો શેરીએ આવે સાદ."
સમજૂતી: પવનમાં ડોલતી આંબાની ડાળીઓ પર આપણે મસ્તીથી ઘૂમીએ અને આપણા જોરદાર અવાજથી આખી આંબાવાડી ગજવી મૂકીએ.
"ઘરનું નાનું આંગણું, ગમે મોકળું મોટું વન,કોઈનો એમાં રંજ નહિ ને ખેલવા મળે દન."
સમજૂતી: ઘરનું આંગણું તો નાનું પડે છે, પણ આપણને તો આ મોટું અને ખુલ્લું વન ગમે છે. ત્યાં કોઈની રોકટોક કે દુઃખ (રંજ) નથી અને આખો દિવસ (દન) રમવા મળે છે.
"હાલિયે ભેરુ, કાયર જે કોઈ હોય તે રહે બાદ;કુંજમાં કોયલ બોલતી એનો શેરીએ આવે સાદ."
સમજૂતી: છેલ્લે કવિ મિત્રોને હાકલ કરતા કહે છે કે, હે ભેરુઓ (મિત્રો)! ચાલો આપણે જલ્દી આંબાવાડીએ પહોંચીએ. જે આળસુ કે ડરપોક (કાયર) હોય તે ભલે પાછળ રહી જાય, આપણે તો કોયલના સાદને અનુસરીને મસ્તી કરવા જવું જ છે.
• કુંજ : ઝાડ કે વેલાઓનો સમૂહ (ઘટા)
• સાદ : અવાજ, બૂમ
• પોર : ગયા વર્ષે
• પેખીએ : જોઈએ
• મૉર : આંબાના ફૂલનો ગુચ્છો
• મરવા : નાની કાચી કેરી
• અંકોર : કુંપળ, ફણગો
• ઘેરો નાદ : મોટો અવાજ
• મોકળું : ખુલ્લી જગ્યા
• રંજ : દુઃખ, અફસોસ
• દન : દિવસ
૧. શેરીમાં કોનો સાદ સંભળાય છે?
ઉત્તર: શેરીમાં કુંજમાં બોલતી કોયલનો સાદ સંભળાય છે.
૨. બાળકોને આંબાવાડીમાં શું યાદ આવે છે?
ઉત્તર: બાળકોને આંબાવાડીમાં ગયા વર્ષની (પોરની) તાજી યાદ આવે છે.
૩. આંબા પર પાંદડા કેમ દેખાતા નથી?
ઉત્તર: આંબા પર ખૂબ જ મૉર ઝૂલી રહ્યો હોવાથી પાંદડા દેખાતા નથી.
૪. આંબાની ડાળીઓ પર બાળકો શું કરે છે?
ઉત્તર: આંબાની ડાળીઓ પર બાળકો ડોલે છે અને નાદ ગજવે છે.
૫. બાળકોને ઘરનું આંગણું કેમ નાનું લાગે છે?
ઉત્તર: કારણ કે તેમને ખુલ્લા વન કે સીમમાં રમવાની વધુ મજા આવે છે.
૬. વનમાં બાળકોને શું ખેલવા મળે છે?
ઉત્તર: વનમાં બાળકોને આખો દિવસ (દન) કોઈની રોકટોક વગર રમવા મળે છે.
૭. 'મોકળું વન' એટલે શું?
ઉત્તર: 'મોકળું વન' એટલે જ્યાં કોઈની પણ રોકટોક ન હોય એવી વિશાળ ખુલ્લી જગ્યા.
૮. કયા પક્ષીનો સાદ સાંભળીને તમે ઘરની બહાર દોડી જાઓ છો?
ઉત્તર: હું કોયલ અને મોરનો અવાજ સાંભળીને ઘરની બહાર દોડી જાઉં છું.
પ્રશ્ન ૨ : કવિતામાં ન આવતા હોય તેવા શબ્દો પર છેકો:
છેકો મારવાના શબ્દો: બગીચો, ચૈત્ર, કુંડ, બૂમ, ફળિયું, શહેર.
પ્રશ્ન ૩ : નજીકનો અર્થ ધારો:
• પેખીએ : જોઈએ
• મરવા : કાચી કેરી
• રંજ : દુઃખ / અફસોસ
• મોકળું : ખુલ્લી જગ્યા
ગદ્યમાંથી પદ્યમાં:
શેરીએ સાદ આવે છે ➡️ શેરીએ આવે સાદ
આપણો ઘેરો નાદ ગજવીએ ➡️ ગજવી ઘેરો નાદ
પ્રશ્ન ૫ : ઘાટા અક્ષરો માટે કાવ્યના શબ્દો:
• ગયા વર્ષની ➡️ પોરની
• નાની કાચી કેરી ➡️ મરવા
• મોટો અવાજ ➡️ ઘેરો નાદ
• આખો દિવસ ➡️ આખું દન
૧. કોયલનો અવાજ છેક ઘર સુધી સંભળાઈ રહ્યો છે. ➡️ સાચું
૨. મૉરથી પાંદડાં ઢંકાઈ ગયાં છે. ➡️ સાચું
૩. આખા આંબા પર નાની કાચી કેરીઓ બેસી ગઈ છે. ➡️ ખોટું (સુધારો: ક્યાંક મરવા છે તો ક્યાંક અંકોર છે.)
૪. મોટો અવાજ કરી ડાળીઓ પર ફરવું છે. ➡️ સાચું
૫. રમવા માટે ઘરનું આંગણું ગમે છે. ➡️ ખોટું (સુધારો: રમવા માટે મોકળું વન ગમે છે.)
૬. મોકળાશવાળી જગ્યાએ આખો દિવસ રમવાની મજા પડે. ➡️ સાચું
"વાયરા વનવગડામાં વાતા'તા... હાં રે અમે ગાડામાં બેસીને જતાં'તા..."
૧. કવિતામાં કઈ ઋતુની વાત છે? ➡️ ઉનાળાની
૨. ધરતી અને આકાશની સ્થિતિ કેવી છે? ➡️ ધરતી પર લૂ વાય છે અને આભ તપેલાં છે.
૩. શબ્દસમૂહ માટે એક શબ્દ: વન અને વગડો ➡️ વનવગડો
૪. બળદ શું કરે છે? ➡️ બળદના શિંગડાં ડોલે છે.
૫. બાળકો ક્યાં નાહતા હતા? ➡️ બાળકો ઊની ઊની લૂ મહીં નાહતા હતા.
૧. આ કાવ્યના કવિ કોણ છે? ➡️ રાજેન્દ્ર શાહ.
૨. કવિ કયા જિલ્લાના વતની છે? ➡️ ખેડા જિલ્લાના કપડવંજના.
૩. કયો પુરસ્કાર તેમને મળેલ છે? ➡️ ભારતીય જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર.
૪. કોયલ ક્યાં બોલે છે? ➡️ કુંજમાં.
૫. આંબા પર શું ઝૂલે છે? ➡️ મૉર.
૬. બાળકોને ક્યાં રમવું છે? ➡️ આંબાવાડીમાં.
ગયા વેકેશનમાં અમે સાપુતારાના પ્રવાસે ગયા હતા. સાપુતારા ગુજરાતનું એકમાત્ર ગિરિમથક છે. અમે વહેલી સવારે બસ દ્વારા ત્યાં પહોંચ્યા. ત્યાંની ઠંડી હવા અને હરિયાળી ડુંગરો જોઈને મન પ્રસન્ન થઈ ગયું. અમે સનસેટ પોઈન્ટ પરથી આથમતો સૂર્ય જોયો, જે ખૂબ જ સુંદર દેખાતો હતો. ત્યારબાદ અમે બોટિંગ કર્યું અને મ્યુઝિયમની મુલાકાત લીધી. ડાંગના જંગલોની સુંદરતા અદભૂત હતી. આ પ્રવાસમાં મિત્રો સાથે ખૂબ જ મજા આવી અને અમે ઘણી યાદો કેમેરામાં કેદ કરી. ખરેખર, કુદરતની ગોદમાં ગાળેલો એ સમય યાદગાર રહ્યો.
કાવ્ય ૧ : પંખીડાને આંજણ આંજ્યા
પંખીડાને આંજણ આંજ્યા રે, તે તો રાતા ચોળ,
સૂરજદાદા ઊગ્યા રે, કેસરિયા છે ઘોળ.
ઊડ્યા પંખી આકાશમાં, કલરવ કરતાં જાય,
ધરતીના આંગણે આજે, મંગળ ગીતો ગાય.
વહેલી સવારે જાગીને, પંખી કરે છે સાદ,
વનરાજી તો ખીલી છે, લેજો એનો લ્હાવો.
કાવ્ય ૨ : સીમ અને સાદ
સોનું જેવી સીમ બની, મેહુલીએ કરી મ્હેર રે,
ભાઈ, મોસમ આવી મહેનતની.
નદીયુંના જલ નિતર્યા, લોકોમાં લીલા લ્હેર રે,
ભાઈ, મોસમ આવી મહેનતની.
લીલો કંચન બાજરો ને ઉજળો દૂધ કપાસ રે,
ભાઈ, મોસમ આવી મહેનતની.
રણક લ્યે છે રણતૂર અને પવન લ્યે છે સાદ,
સીમ સાદ કરે છે, લિયો લ્હાવો ભાઈ!
કાવ્ય ૧ : ભાઈ રે! આપણા આકાશે
ભાઈ રે! આપણા આકાશે ચંદ્ર સૂરજ અને તારા,
આપણે તો આપણી આ મસ્તીમાં રહીએ પ્યારા પ્યારા.
વાદળી વચ્ચે વીજળી ચમકે, ધરતી પર વરસે મેહ,
આપણને તો આપણી આ ધૂણીમાં લાગે હેમનો હેહ.
સાત રંગના મોરલા નાચે, મલ્હાર ગુંજતી વેણ,
આપણને તો આપણી આ આંખડીમાં અમૃત જેવું ઘેન.
પવન વાય ને પાંદડાં બોલે, ડુંગર પર ગાજે સાદ,
આપણે તો આપણી આ દુનિયામાં, હરિનો સદાય આશીર્વાદ.
કાવ્ય ૨ : અણધારી
આપણે તો આ અણધારી ક્ષણના છીએ મેહમાન,
જીવન વહેતું રહે છે જેમ પવનનું ગાન.
પાંદડા ઝૂલે ડાળીએ, ને પંખી ગાતા ગીત,
આપણે તો આ સૃષ્ટિમાં વાવીએ અખંડ પ્રીત.
સાંજ પડે ને સૂરજ આથમે, તારા જગમગ થાય,
આપણે તો આ શાંતિમાં અંતરની વાણી ગાય.
કાલની કોને છે ખબર? આજે જીવી લઈએ મસ્તીમાં,
આપણો સાદ ગૂંજતો રહેશે, આ કાળની વસ્તીમાં.
--- અહીં એકમ ૧૬ નું સંપૂર્ણ સોલ્યુશન પૂર્ણ થાય છે ---
શેરીએ આવે સાદ
ધોરણ 6 - ગુજરાતી - એકમ 16
નમસ્તે બાળમિત્રો! આ ક્વિઝ શરૂ કરતા પહેલા નીચે આપેલ વિડીયો ધ્યાનથી જુઓ. વિડીયોમાં કાવ્યની સમજૂતી છે જે તમને ક્વિઝમાં પૂરા માર્ક્સ લાવવામાં મદદ કરશે.
⚠️ કૃપા કરી આખો વિડીયો જુઓ, ત્યાર બાદ જ 'Start Quiz' બટન એક્ટિવ થશે.
પરિણામ પત્રક
અધ્યયન નિષ્પત્તિ (Learning Outcomes) મુજબ વિશ્લેષણ:
| અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO) | કોડ | પરિણામ |
|---|
સંજ્ઞા સમજ:
✔ (70% થી વધુ) - ઉત્તમ
❓ (50% - 70%) - વધુ મહેનતની જરૂર
❌ (50% થી ઓછું) - પુનઃ પુનરાવર્તન જરૂરી
0 Comments