એકમ ૧૭ : સાપુતારાનો પ્રવાસ (સંપૂર્ણ અભ્યાસ)
આ પાઠ રતિલાલ નાયક દ્વારા લખાયેલું એક સુંદર પ્રવાસવર્ણન છે. લેખક અને તેમનો પરિવાર દિવાળીની રજાઓમાં સુરતથી સાપુતારાના પ્રવાસે જાય છે. સાપુતારા એ ડાંગ જિલ્લામાં આવેલું ગુજરાતનું એકમાત્ર હવાખાવાનું સ્થળ (ગિરિમથક) છે. પ્રવાસની શરૂઆત સુરતથી વહેલી પરોઢે થાય છે. રસ્તામાં વઘઈ આવે છે, જે ડાંગનું પ્રવેશદ્વાર છે. ડાંગ તેના ગાઢ જંગલો, વાંસના ઝુંડ અને આદિવાસી સંસ્કૃતિ માટે જાણીતું છે.
સાપુતારામાં સાપોનું રહેઠાણ હોવાથી તેનું નામ 'સાપુતારા' પડ્યું છે. ત્યાંના લોકો ડાંગી તરીકે ઓળખાય છે. પ્રવાસીઓ ત્યાં ગિરા ધોધ, આદિવાસી સંગ્રહસ્થાન, સનસેટ પોઈન્ટ અને નૌકાવિહારનો આનંદ માણે છે. રાત્રે ડાંગી લોકોનું પ્રખ્યાત પાવરી નૃત્ય પ્રવાસીઓના દિલ જીતી લે છે. આ પ્રવાસ પ્રકૃતિના ખોળે વીતાવેલો એક યાદગાર અનુભવ છે.
• પરોઢ : વહેલી સવાર
• ગિરિમથક : પર્વત પરનું હવાખાવાનું સ્થળ
• વાંકોચૂંકો : ઘણા વળાંકવાળો
• ઝુંડ : સમૂહ (વાંસનો)
• લ્હાવો : લ્હાવો, મોકો, આનંદ
• નૌકાવિહાર : હોડીમાં બેસીને પાણીમાં ફરવું તે
• પાષાણ પ્રતિમા : પથ્થરની બનેલી મૂર્તિ
• સાપનું રહેઠાણ - સાપુતારા
• પથ્થરની બનેલી મૂર્તિ - પાષાણ પ્રતિમા
• વહેલી સવારનો સમય - પરોઢ
• હોડીમાં બેસીને મજા કરવી - નૌકાવિહાર
• પર્વત પર આવેલું હવાખાવાનું સ્થળ - ગિરિમથક
૧. પ્રશ્ન: તમે કયા કયા પ્રવાસન સ્થળોની મુલાકાત લીધી છે?
ઉત્તર: મેં અંબાજી, પાવાગઢ, ગિરનાર અને સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીની મુલાકાત લીધી છે.
૨. પ્રશ્ન: પ્રવાસમાં જતી વખતે કઈ કઈ તૈયારીઓ કરવી જોઈએ?
ઉત્તર: પ્રવાસમાં જરૂરી કપડાં, દવાઓ, નાસ્તો, પાણીની બોટલ અને કેમેરો સાથે રાખવાની તૈયારી કરવી જોઈએ.
૩. પ્રશ્ન: તમને પર્વત પર ફરવું ગમે કે દરિયા કિનારે? શા માટે?
ઉત્તર: મને પર્વત પર ફરવું વધુ ગમે છે કારણ કે ત્યાંની ઠંડી હવા અને ચારેબાજુની હરિયાળી મન મોહી લે છે.
૪. પ્રશ્ન: સાપુતારામાં તમને કયું સ્થળ સૌથી વધુ ગમ્યું?
ઉત્તર: મને સાપુતારામાં સનસેટ પોઈન્ટ અને નૌકાવિહાર સૌથી વધુ ગમ્યા.
૫. પ્રશ્ન: આદિવાસી સંસ્કૃતિ વિશે તમે શું જાણો છો?
ઉત્તર: આદિવાસી લોકો પ્રકૃતિ પ્રેમી હોય છે, તેઓના પહેરવેશ અને નૃત્યો ખૂબ જ આકર્ષક હોય છે.
૬. પ્રશ્ન: પ્રવાસ દરમિયાન મિત્રો સાથે રહેવાથી શું શીખવા મળે છે?
ઉત્તર: પ્રવાસમાં મિત્રો સાથે રહેવાથી સમૂહભાવના, સહકાર અને વહેંચીને ખાવાની વૃત્તિ શીખવા મળે છે.
૭. પ્રશ્ન: ડાંગના જંગલોની વિશેષતા શું છે?
ઉત્તર: ડાંગના જંગલોમાં વાંસના પુષ્કળ ઝુંડ અને ગિરા ધોધ જેવી કુદરતી સંપત્તિ છે.
૮. પ્રશ્ન: જો તમને સાપુતારા જવાનો મોકો મળે તો તમે શું કરશો?
ઉત્તર: હું ત્યાંના ડુંગરો ખૂંદીશ અને ડાંગી લોકોનું નૃત્ય જોઈશ.
૯. પ્રશ્ન: સાપુતારામાં સૂર્યાસ્ત કેવો દેખાય છે?
ઉત્તર: સાપુતારામાં સૂર્યાસ્ત સમયે સૂર્ય કેસરી રંગના ગોળા જેવો અદભૂત દેખાય છે.
• નવું - નવાઈ
• ગળ્યું - ગળપણ
• ઊંચું - ઊંચાઈ
• ઊંડું - ઊંડાઈ
• ઠંડું - ઠંડક
• ભીનું - ભીનાશ
૧. આતુરતાથી રાહ જોવી : બાળકો દિવાળીના વેકેશનની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
૨. દિલ જીતી લેવું : ડાંગી લોકોના નૃત્યે પ્રવાસીઓના દિલ જીતી લીધા.
૩. મન મોહી લેવું : સાપુતારાના કુદરતી સૌંદર્યએ અમારું મન મોહી લીધું.
૪. આંખમાં ભરી લેવું : ગિરા ધોધની સુંદરતાને અમે આંખમાં ભરી લીધી.
• પ્રસન્ન - પ્રસન્નતા
• એકાગ્ર - એકાગ્રતા
• સમૃદ્ધ - સમૃદ્ધતા
• સમાન - સમાનતા
• સફળ - સફળતા
૧. સુરતથી વહેલી પરોઢે બસમાં અમે નીકળી પડ્યા.
૨. સવાર થયું ને વઘઈ આવ્યું.
૩. હવે અમે ડાંગ જિલ્લામાં દાખલ થઈ ચૂક્યા હતા.
૪. પણ ઓછું કંઈ સીધું જ ચઢ્યા કરવાનું હોય છે?
૫. એમાં નૌકાવિહારની સગવડ છે.
૬. રાતના અમને ડાંગી લોકોનું સમૂહનૃત્ય બતાવવામાં આવ્યું.
• ઊગતા - આથમતા
• ચઢતા - ઊતરતા
• આવતા - જતા
• ખસતા - થંભતા
૧. વડું - મુખ્ય / એક વાનગી
૨. હાર - માળા / પરાજય
૩. કર - હાથ / વેરો (ટેક્સ)
૪. તીર - બાણ / નદીનો કિનારો
૫. વાર - અઠવાડિયાનો દિવસ / વિલંબ
૬. પક્ષ - પાંખ / તરફદારી
૭. કળ - મશીનનો પુર્જો / સમજણ
૮. માન - સન્માન / ગર્વ
૯. સોનું - એક કિંમતી ધાતુ / ઊંઘવું
૧૦. કાન - શરીરનું અંગ / વહાણનું સુકાન
૧. ડાંગી લોકો હાથઉદ્યોગની વસ્તુઓ કેમ બનાવતા હશે?
ઉત્તર: ડાંગી લોકો પાસે જંગલમાંથી વાંસ પુષ્કળ મળે છે, તેથી તેઓ આર્થિક ઉપાર્જન માટે હાથઉદ્યોગની વસ્તુઓ બનાવે છે.
૨. 'ડાંગ કુદરતી રીતે સમૃદ્ધ છે' એમ શા પરથી કહી શકાય?
ઉત્તર: ડાંગમાં ગિરા ધોધ છે, ગાઢ જંગલો છે, ડુંગરોની હારમાળા છે અને વનરાજીની હરિયાળી છે, તેથી તે સમૃદ્ધ છે.
૩. ડાંગમાં પ્રવેશતાં જ હવા બદલાઈ રહી હતી એવું પ્રવાસીઓને શા માટે લાગ્યું?
ઉત્તર: વઘઈથી સાપુતારા જતી વખતે ઊંચાઈ વધવાને કારણે અને ગાઢ જંગલો હોવાથી હવા વધુ ઠંડી અને તાજી બની ગઈ હતી.
૪. ગુજરાતના એકમાત્ર ગિરિમથકને 'સાપુતારા' નામ કેમ આપવામાં આવ્યું હશે?
ઉત્તર: સાપુતારા એટલે 'સાપોનું રહેઠાણ'. અહીંના આદિવાસીઓ તહેવારોમાં સાપની પૂજા કરતા હોવાથી આ નામ પડ્યું છે.
૫. સાપુતારાની ઊંચાઈ હજાર મીટર હોવા છતાં ચડાણ કરવામાં કેમ વધુ સમય જતો હશે?
ઉત્તર: રસ્તો સાપ જેવો વાંકોચૂંકો અને વળાંકવાળો હોવાથી ચડાણ કરવામાં વધુ સમય લાગે છે.
૬. ડાંગી લોકો તહેવારોમાં સાપની મૂર્તિની પૂજા શા માટે કરતા હશે?
ઉત્તર: સાપ પ્રકૃતિનું અંગ છે અને આદિવાસી લોકો પ્રકૃતિ પૂજક હોવાથી શ્રદ્ધાથી સાપની પૂજા કરે છે.
૭. ડાંગના સંગ્રહસ્થાનમાં પ્રવાસીઓને શું જોવા મળ્યું હશે?
ઉત્તર: ત્યાં આદિવાસીઓના પોશાક, ઘરેણાં, હથિયારો, વાસણો અને તેમના જીવનને લગતી વિવિધ વસ્તુઓ જોવા મળી હશે.
૮. રાત્રે પ્રવાસીઓએ શું જોયું?
ઉત્તર: રાત્રે પ્રવાસીઓએ ડાંગી લોકોનું પ્રખ્યાત સમૂહનૃત્ય પાવરી જોયું.
૧. પ્રવાસનું સ્થળ અને તૈયારી: અમે દિવાળીના વેકેશનમાં સાપુતારા જવાનું નક્કી કર્યું અને જરૂરી સામાન પેક કર્યો.
૨. મુસાફરીનો અનુભવ: વહેલી પરોઢે સુરતથી બસમાં નીકળ્યા, રસ્તામાં ડુંગરો અને જંગલો જોયા.
૩. જોવાલાયક સ્થળો: વઘઈમાં ગિરા ધોધ જોયો, સાપુતારામાં સનસેટ પોઈન્ટ અને આદિવાસી મ્યુઝિયમની મુલાકાત લીધી.
૪. મનોરંજન: લેકમાં નૌકાવિહાર કર્યો અને રાત્રે આદિવાસીઓનું પાવરી નૃત્ય જોવાની ખૂબ મજા આવી.
૫. અનુભવ અને શીખ: પ્રવાસથી અમને કુદરતની નજીક રહેવાનો અને નવી સંસ્કૃતિ જાણવાનો લ્હાવો મળ્યો.
એક વડીલ તરીકે હું માનું છું કે પ્રવાસમાં ઘર જેવી સુખ-સુવિધા ક્યારેય ન મળે. ક્યારેક ઠંડી વેઠવી પડે, ક્યારેક લાંબુ ચાલવામાં થાક લાગે, ક્યારેક જમવામાં મોડું થાય. પણ આ બધી 'અગવડો' વચ્ચે જે કુદરતનો સાથ અને મિત્રો-પરિવારનો સ્નેહ મળે છે, તે કોઈ બાદશાહીથી ઓછો નથી. આ મુશ્કેલીઓ જ આપણને જીવનમાં લડતા અને આનંદ માણતા શીખવે છે. સાચો પ્રવાસી એ જ છે જે અગવડોને પણ લ્હાવો માનીને માણે.
માનનીય શિક્ષકગણ અને વહાલા મિત્રો, પ્રવાસ એ શિક્ષણની ચાલતી-ફરતી શાળા છે. પુસ્તકમાં જે સાબરમતી નદી વિશે આપણે વાંચીએ છીએ, તેને નજરે જોવાથી જે જ્ઞાન મળે છે તે અવિસ્મરણીય હોય છે. પ્રવાસથી આપણી ભૌગોલિક અને ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિ ખીલે છે. આપણે નવા સ્થળો, અજાણ્યા લોકો અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓથી પરિચિત થઈએ છીએ. પ્રવાસ આપણને સમૂહમાં રહેતા, એકબીજાને મદદ કરતા અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં રસ્તો કાઢતા શીખવે છે. જીવનના થાકને ઉતારીને તાજગી ભરવા માટે પ્રવાસ એક અમોઘ ઔષધિ છે. આમ, પ્રવાસ એ માત્ર રખડપટ્ટી નથી પણ વ્યક્તિત્વના વિકાસનું મોટું સાધન છે.
--- સાપુતારાના પ્રવાસનું લેશન અહીં પૂર્ણ થાય છે ---
સાપુતારાનો પ્રવાસ
ધોરણ 6 | ગુજરાતી | એકમ 17 | Exam Guru
નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો! 🙏
આ ક્વિઝ રમતા પહેલા નીચે આપેલ વિડીયો જોવો ખૂબ જરૂરી છે. વિડીયોમાં પાઠની સંપૂર્ણ સમજૂતી આપેલી છે જે તમને ક્વિઝમાં પૂરા ગુણ મેળવવામાં મદદ કરશે.
પરિણામ પત્રક
અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO) મુજબ વિશ્લેષણ:
| અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO) | કોડ | સ્થિતિ |
|---|
✅ = ઉત્તમ (70% થી વધુ)
❓ = મધ્યમ (50% - 70%)
❌ = વધુ મહેનત જરૂરી (50% થી ઓછું)
0 Comments