ધોરણ 7ગુજરાતી એકમ 12 : સરહદની સફરે | HOTS પ્રશ્નો અને અધ્યયન નિષ્પત્તિ આધારિત ડિજિટલ ક્વિઝ

પાઠ 12 : સરહદની સફરે (સંપૂર્ણ સોલ્યુશન)

લેખિકા: ડૉ. પૂર્ણિમા ભાડેસિયા

સાહિત્ય પ્રકાર: પ્રવાસ વર્ણન

સારાંશ: અરુણાચલ પ્રદેશમાં દર વર્ષે યોજાતી તવાંગયાત્રા પૂર્વોત્તર ભારતને સમજવા અને તેના વૈવિધ્યને માણવા મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહે છે. આ એકમમાં રાષ્ટ્રીય એકતા, ધાર્મિક સહિષ્ણુતા અને પ્રાકૃતિક સૌંદર્યનું વર્ણન છે.

1. વાતચીત (મૌખિક પ્રશ્નોના જવાબ)

1. યાત્રા અને પ્રવાસમાં શો ફરક હોય છે?

જવાબ: યાત્રા મુખ્યત્વે ધાર્મિક અને આઘ્યાત્મિક હેતુ માટે હોય છે, જેમાં તીર્થસ્થાનોની મુલાકાત લેવામાં આવે છે. જ્યારે પ્રવાસ એ આનંદ-પ્રમોદ, નવી જગ્યાઓ જોવા, કુદરતી સૌંદર્ય માણવા અને જાણકારી મેળવવા માટે હોય છે.

2. કેટલીક યાત્રાઓ ખૂબ જાણીતી છે, તેનાં નામ આપો.

જવાબ: અમરનાથ યાત્રા, ચારધામ યાત્રા (ગંગોત્રી, યમુનોત્રી, કેદારનાથ, બદ્રીનાથ), કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા, જગન્નાથ પુરીની રથયાત્રા અને ગિરનારની લીલી પરિક્રમા.

3. તમે ગુજરાતી ઉપરાંત બીજી કઈ કઈ ભાષાઓનાં નામ સાંભળ્યાં છે?

જવાબ: હિન્દી, અંગ્રેજી, મરાઠી, પંજાબી, બંગાળી, તમિલ, તેલુગુ, મલયાલમ, ઉર્દૂ, સંસ્કૃત વગેરે.

4. તમારા વિસ્તારમાં કઈ બોલી બોલાય છે? તમે કઈ કઈ બોલીઓ વિશે જાણો છો?

જવાબ: (વિદ્યાર્થી પોતાના વિસ્તાર મુજબ લખે). સામાન્ય રીતે ગુજરાતમાં કાઠિયાવાડી, સુરતી, પટ્ટણી (ઉત્તર ગુજરાત), ચરોતરી અને કચ્છી બોલીઓ બોલાય છે.

5. તમારે કોઈ અન્ય ભાષા બોલતી વ્યક્તિ સાથે વ્યવહાર કરવાનો થાય ત્યારે તમે શું કરો?

જવાબ: હું હિન્દી અથવા અંગ્રેજી જેવી સંપર્ક ભાષાનો ઉપયોગ કરું છું. જો તે શક્ય ન હોય, તો ઈશારા અને હાવભાવ દ્વારા વાતચીત કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું.

6. અમિતાબહેન તેમની સાથે નાસ્તામાં શું લાવ્યાં હશે?

જવાબ: અમિતાબહેન વડોદરાથી આવેલાં છે, તેથી તેઓ વડોદરાનો પ્રખ્યાત 'લીલો ચેવડો' અને ભાખરવડી જેવો નાસ્તો લાવ્યાં હશે.

2. વ્યાકરણ અને ભાષા સજ્જતા

(A) ઉદાહરણ જેવા બીજા શબ્દો અને વાક્યપ્રયોગ:

• શ્રદ્ધા - શ્રદ્ધાળુ: અંબાજીના મંદિરમાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન કરવા આવે છે.
• માયા - માયાળુ: મારી માતા ખૂબ જ માયાળુ સ્વભાવની છે.
• કૃપા - કૃપાળુ: ઈશ્વર હંમેશા ભક્તો પર કૃપાળુ રહે છે.
• દયા - દયાળુ: રાજા હરિશ્ચંદ્ર ખૂબ જ દયાળુ હતા.
• ઝઘડો - ઝઘડાળુ: રમેશનો સ્વભાવ થોડો ઝઘડાળુ છે.

(B) શબ્દ પરથી નવા શબ્દો (વિશેષણ) અને વાક્યપ્રયોગ:

• ધર્મ - ધાર્મિક: ભારત એક ધાર્મિક દેશ છે.
• અર્થ - આર્થિક: ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવી જોઈએ.
• શરીર - શારીરિક: નિયમિત કસરત કરવાથી શારીરિક સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે.
• પ્રકૃતિ - પ્રાકૃતિક: ગિરનારનું પ્રાકૃતિક સૌંદર્ય જોવાલાયક છે.
• સમાજ - સામાજિક: લગ્ન એ એક સામાજિક પ્રસંગ છે.

(C) નીચેનાં વાક્યોમાંના રેખાંકિત શબ્દનો ઉપયોગ કરી બીજું વાક્ય બનાવો:

• જાત્રા: દાદા-દાદી હરિદ્વારની જાત્રાએ ગયા છે.
• કબજો: પોલીસે ચોરીના માલ પર કબજો મેળવ્યો.
• રોકી રાખી: ભારે વરસાદે વાહનવ્યવહારની ગતિ રોકી રાખી હતી.
• શુભરાત્રી: અમે બધાને શુભરાત્રી કહીને સૂવા ગયા.
• ઉતારા: પ્રવાસીઓ માટે ધર્મશાળામાં ઉતારાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.

(D) રૂઢિપ્રયોગ અને તેનો વાક્યપ્રયોગ:

• જીવમાં જીવ આવવો (શાંતિ થવી/હાશ થવી): ખોવાયેલું બાળક મળી આવતાં માતાના જીવમાં જીવ આવ્યો.
• રાજીના રેડ થઈ જવું (ખૂબ ખુશ થવું): પરીક્ષામાં પ્રથમ નંબર આવતાં મહેશ રાજીના રેડ થઈ ગયો.
• તડાકા મારવા (ગપ્પાં મારવા/વાતો કરવી): મિત્રો ભેગા મળીને મોડી રાત સુધી તડાકા મારતા હતા.
• ટાપસી પૂરવી (વાતમાં ટેકો આપવો): સરપંચની વાતમાં ગામલોકોએ ટાપસી પૂરી.

3. લેખન વિભાગ

ગુજરાતની કોઈ એક વાનગી વિશે પાંચ વાક્ય લખો.

વાનગી: સુરતની ઘારી
1. સુરતની ઘારી એ ગુજરાતની અને ખાસ કરીને સુરતની અત્યંત લોકપ્રિય મીઠાઈ છે.
2. તે મુખ્યત્વે માવો, ખાંડ, ઘી અને વિવિધ ડ્રાયફ્રુટ્સ (કાજુ, બદામ, પિસ્તા) માંથી બનાવવામાં આવે છે.
3. ઘારીનો આકાર ગોળ હોય છે અને તેની ઉપર શુદ્ધ ઘીનું જાડું પડ ચડાવેલું હોય છે.
4. શરદ પૂનમના દિવસે સુરતીઓ ખાસ ઘારી ખાઈને તહેવારની ઉજવણી કરે છે.
5. તેનો સ્વાદ એટલો લાજવાબ હોય છે કે દેશ-વિદેશમાં પણ તેની માંગ રહે છે.

4. વિસ્તૃત પ્રશ્નોના જવાબ

1. ‘જ્યાં જ્યાં વસે એક ગુજરાતી ત્યાં સદાકાળ ગુજરાત' પંક્તિનો અર્થ જણાવો અને તેના કવિનું નામ કહો.

કવિ: ખબરદાર (અરદેશર ફરામજી ખબરદાર).
અર્થ: આ પંક્તિમાં કવિ કહે છે કે વિશ્વના કોઈપણ ખૂણે જો એક પણ ગુજરાતી વસતો હોય, તો તે પોતાની સાથે પોતાની ભાષા, સંસ્કૃતિ, રીત-ભાત અને ખાણી-પીણી લઈ જાય છે. તે ત્યાંના વાતાવરણને પણ ગુજરાતમય બનાવી દે છે. એટલે કે ગુજરાતી વ્યક્તિની હાજરીથી પરદેશમાં પણ ગુજરાત જીવંત થઈ જાય છે.

2. ગુવાહાટી શહેર વિશે બે ત્રણ વાક્ય લખો.

ગુવાહાટી અસમ રાજ્યનું સૌથી મોટું અને ઐતિહાસિક શહેર છે. તે બ્રહ્મપુત્રા નદીના કિનારે વસેલું છે. અહીં નીલાંચલ પર્વત પર કામાખ્યા દેવીનું વિશ્વવિખ્યાત મંદિર આવેલું છે, જે 51 શક્તિપીઠોમાંનું એક ગણાય છે. તવાંગયાત્રાનું પ્રસ્થાન બિંદુ પણ ગુવાહાટી છે.

3. જશવંતગઢની વાતને અનોખી કેમ કહી હશે?

જશવંતગઢની વાત અનોખી છે કારણ કે તે કોઈ રાજાનો કિલ્લો નથી, પરંતુ એક વીર સૈનિકનું સ્મારક છે. 1962ના ચીન સાથેના યુદ્ધમાં ભારતીય સૈનિક જશવંતસિંહે અદભુત શૌર્ય દાખવ્યું હતું. તેમણે સતત 72 કલાક સુધી એકલા હાથે ચીનની વિશાળ સેનાને રોકી રાખી હતી અને દેશ માટે બલિદાન આપ્યું હતું. એક સામાન્ય સૈનિકની આવી અસાધારણ વીરતાને કારણે આ જગ્યાની વાત 'અનોખી' છે.

4. આ યાત્રામાં દૂર દૂરથી શ્રદ્ધાળુઓ કેમ આવતા હશે?

આ યાત્રામાં શ્રદ્ધાળુઓ આવવાનું કારણ અહીં આવેલ વિવિધ ધાર્મિક સ્થાનો છે. અહીં બૌદ્ધ ધર્મના છઠ્ઠા દલાઈ લામાનું જન્મસ્થળ છે. શીખ ધર્મના સ્થાપક ગુરુ નાનકદેવજીનું તપસ્યાસ્થળ (નાનકલામા) પણ અહીં છે. તદુપરાંત, શક્તિપીઠ કામાખ્યા દેવીનું મંદિર પણ આ રસ્તે આવે છે. આમ, સર્વધર્મ સમભાવ અને આસ્થાના કારણે દૂર દૂરથી લોકો અહીં આવે છે.

5. તવાંગયાત્રા રાષ્ટ્રીય, ધાર્મિક અને પ્રાકૃતિક એમ ત્રણ દ્રષ્ટિએ મહત્ત્વ ધરાવે છે એવું શા પરથી કહી શકાય?

• રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિએ: અહીં 1962ના યુદ્ધના શહીદોનું સ્મારક જશવંતગઢ અને ભારત-ચીન સરહદ (બુમલા બોર્ડર) છે, જે દેશભક્તિ જગાડે છે.
• ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ: અહીં કામાખ્યા દેવી મંદિર, બૌદ્ધ મઠો (મોનેસ્ટ્રી) અને ગુરુ નાનકદેવનું સ્થાનક આવેલું છે, જે ધાર્મિક આસ્થાનું કેન્દ્ર છે.
• પ્રાકૃતિક દ્રષ્ટિએ: આ પ્રદેશ બરફીલા પહાડો, ઝાંગ વોટર ફોલ (ધોધ) અને શોન્ગો ત્સેર લેક (તળાવ) જેવા અદભુત કુદરતી સૌંદર્યથી ભરપૂર છે.

6. ગુજરાત સિવાયનો અન્ય રાજ્યના નૃત્ય વિશે ત્રણ વાક્ય લખો.

નૃત્ય: ભાંગડા (પંજાબ)
1. ભાંગડા એ પંજાબનું ખૂબ જ લોકપ્રિય અને જોશભર્યું લોકનૃત્ય છે.
2. તે ખાસ કરીને વૈશાખીના તહેવાર પર અને લગ્ન પ્રસંગે કરવામાં આવે છે.
3. આ નૃત્યમાં ઢોલના તાલે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ રંગબેરંગી વસ્ત્રો પહેરીને ખૂબ જ ઉત્સાહથી નાચે છે, જે શક્તિ અને ખુશીનું પ્રતિક છે.

--- પાઠ 12 સમાપ્ત ---

🏔️ એકમ 12 : સરહદની સફરે

વિદ્યાર્થીનું નામ લખી ક્વિઝ શરૂ કરો

⚠️ કૃપા કરીને આગળ વધવા માટે તમારું નામ લખો!

⏱️ ટાયમર: 60 સેકન્ડ પ્રતિ પ્રશ્ન

📊 પરિણામ: નિષ્પત્તિ દીઠ ગ્રેડિંગ સાથે

1/25 ⏳ 60s

L.O. Loading...

🎉 ક્વિઝ પરિણામ

નામ: -

0/25

📺 એકમની સમજૂતીનો વિડિયો: