એકમ ૧૭ : સફળ યાત્રા - સંપૂર્ણ સમજૂતી અને સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન
કવિ પરિચય: આ કાવ્યના રચયિતા પૂજાલાલ દલવાડી છે. તેમનો જન્મ ગોધરામાં થયો હતો અને તેઓ શ્રી અરવિંદના વિચારોથી ખૂબ પ્રભાવિત હતા. 'સફળ યાત્રા' એ એક પ્રસંગકાવ્ય છે જે સેવા અને કરુણાનો સંદેશ આપે છે.
પંક્તિઓ: "કાશીધામ પૂરું કરી, લઈ ગંગાજળ, રામેશ્વર ચઢાવવા ચાલિયા સકળ..."
સમજૂતી: યાત્રાળુઓનો સંઘ કાશીથી ગંગાજળ લઈને રામેશ્વરના દર્શન કરવા જઈ રહ્યો છે. ઉનાળાનો આકરો તાપ છે અને ધરતી અગ્નિ જેવી ગરમ છે.
પંક્તિઓ: "ત્યાં ધખેલી ધૂળમાં કો’ ગર્દભ દેખાય, તરસે તરફડતો..."
સમજૂતી: રસ્તામાં યાત્રીઓને ગરમીમાં તપેલી ધૂળમાં એક ગધેડો (ગર્દભ) જોવા મળે છે, જે તરસને કારણે તરફડી રહ્યો છે અને તેની જીભ બહાર નીકળી ગઈ છે.
પંક્તિઓ: "ગધેડાની દશા જોઈ દુઃખી એક જન, ઊભો રહ્યો... ગંગાજળ ખાલી કરી દીધું મુખ મહીં."
સમજૂતી: મોટાભાગના લોકો "હરિ હરિ" બોલીને આગળ વધી ગયા, પણ એક દયાળુ માણસનું મન પીગળ્યું અને તેણે ગધેડાનું માથું ખોળામાં લઈને પોતાની પાસેનું પવિત્ર ગંગાજળ તેને પાઈ દીધું .
પંક્તિઓ: "નેત્રજળે નવડાવીશ પ્રભુ રામેશ્વર."
સમજૂતી: જ્યારે બીજા યાત્રાળુઓએ તેને મૂર્ખ કહ્યો, ત્યારે તે સજ્જને જવાબ આપ્યો કે એક જીવનો જીવ બચાવીને મારી યાત્રા સફળ થઈ છે અને હું ભગવાનને મારા પ્રેમ અને ભક્તિના આંસુઓ (નેત્રજળ) થી નવડાવીશ.
| શબ્દ | અર્થ |
|---|---|
| ગર્દભ, ખર | ગધેડો |
| સકળ | તમામ, બધું |
| આકરો | તીવ્ર, સખત |
| અમીજળ | અમૃતરૂપી જળ |
| અભિષેક | ભગવાન પર જળ રેડવું તે |
| પ્રાણદાતા | પ્રાણ આપનાર |
| નેત્રજળ | પ્રેમ કે ભક્તિના આંસુ |
૧. તમે પદયાત્રાનાં ક્યાં ક્યાં તીર્થસ્થાનો વિશે જાણો છો?
ઉત્તર: હું અંબાજી, ડાકોર અને દ્વારકા જેવા પદયાત્રાના તીર્થસ્થાનો વિશે જાણું છું.
૨. તમને પદયાત્રા ક્યાં કરવી ગમે? કેમ?
ઉત્તર: મને કુદરતી સૌંદર્ય ધરાવતા ગિરનાર જેવા પર્વતીય વિસ્તારોમાં પદયાત્રા કરવી ગમે છે.
૩. તમે કોઈ ઘાયલ પશુ કે પક્ષીની કાળજી કેવી રીતે લેશો?
ઉત્તર: તેને પીવા માટે પાણી અને ખાવા માટે અનાજ આપીશ તેમજ જરૂર પડે તો ડોક્ટરને બોલાવીશ.
૪. સમાજમાં કઈ સંસ્થાઓ ઘાયલ પશુપંખીઓને બચાવે છે?
ઉત્તર: પાંજરાપોળ અને ૧૯૬૨ જેવી જીવદયાની સંસ્થાઓ ઘાયલ પશુપંખીઓને બચાવે છે.
૫. કોઈ પશુ/પક્ષીની રક્ષા કરી હોય કે બચાવતાં જોયું હોય તે વિશે વાત કરો.
ઉત્તર: એક વખત મેં જોયું હતું કે ઉત્તરાયણના દિવસે એક કબૂતર પતંગની દોરીમાં ફસાઈને નીચે પડ્યું હતું. તેના પાંખમાં લોહી નીકળતું હતું. મેં તરત જ વડીલોની મદદથી તેની પાંખમાં ફસાયેલી દોરી કાઢી અને તેના પર દવા લગાવી. થોડા દિવસ તેની સંભાળ રાખ્યા બાદ તે ફરીથી ઉડવા લાગ્યું હતું. આ જોઈને મને ખૂબ આનંદ થયો હતો.
૬. સમાજમાં કઈ કઈ સંસ્થાઓ અને જીવદયા પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ઘાયલ પશુપંખીઓને બચાવવામાં આવે છે?
ઉત્તર: સમાજમાં પાંજરાપોળ, જીવદયા ટ્રસ્ટ, કરુણા ફાઉન્ડેશન અને બ્લુ ક્રોસ સોસાયટી જેવી સંસ્થાઓ ઘાયલ પશુપંખીઓની સેવા કરે છે. આ ઉપરાંત ગુજરાત સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી '૧૯૬૨' એનિમલ હેલ્પલાઈન દ્વારા પણ પશુ-પક્ષીઓને તાત્કાલિક સારવાર આપી બચાવવામાં આવે છે.
૧. “અંગાર વરસાવતો આકરો ઉનાળો.” ➡️ (અ) ઉનાળાનો સખત તાપ આગ વરસાવી રહ્યો છે.
૨. “અમીજળે આય આવી, ખર ઊભો થયો.” ➡️ (અ) મીઠા જળથી ગધેડામાં શકિત આવી, તે ઊભો થઈ ગયો.
૩. “નેત્રજળે નવડાવીશ પ્રભુ રામેશ્વર." ➡️ (બ) આંખોનાં આંસુઓથી પ્રભુ રામેશ્વરનો અભિષેક કરીશ.
૧. અંગાર – ➡️ કોલસા
૨. પથ – ➡️ રસ્તો
૩. આશિષ – ➡️ આશીર્વાદ
૪. અફળ – ➡️ નિષ્ફળ
૫. ઠેકડી – ➡️ મશ્કરી
૧. શસ્ત્રોનો નાદ અતિ ભયાનક હતો.
૨. ભરત અસહ્ય વેદના અનુભવે છે.
૩. છોકરી પોતાના બળ થી વાછરડાને બચાવે છે.
૪. સર્વ પ્રધાનો અરજી વાંચવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
૫. સૈનિકો પરિવાર ત્યાગીને દેશની રક્ષા કરે છે.
૧. પશુસેવા એ જ પ્રભુસેવા.
૨. જીવદયા એ જ શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે.
૩. અબોલ પશુની રક્ષા, એ જ સાચી માનવતા.
૧. પફમનેકછજનચિત્રકચકદોરવાભદનચછગમેછકરછેપય ➡️ મને ચિત્ર દોરવા ગમે છે.
૨. હળક્ષતગંગાદપદજયવિગગઘનનદીઢણતદછેઠપન ➡️ ગંગા પવિત્ર નદી છે.
૩. પંચત્રિરંગામાંછત્રણનદંપરંગહહનંવહોયપપધ્ધછેકદહ ➡️ તિરંગામાં ત્રણ રંગ હોય છે.
૯. અધૂરા સંવાદ પૂરા કરો
(કાશીધામની યાત્રા પૂર્ણ કરીને યાત્રાળુઓ ભર ઉનાળામાં રામેશ્વર ગંગાજળ લઈને જાય છે)
યાત્રાળુ : જય ભોલે, જય ભોલે.
યાત્રી - ૧ : અરે! આ બિચારો ગધેડો તરફડી રહ્યો છે!
યાત્રી - ૨ : બિચારાની જીભડી બહાર નીકળી ગઈ છે અને આંખો ફાટી ગઈ છે!
યાત્રાળુ : “હરિ હરિ.” જેને જે ગમ્યું તે ખરું! ચાલો, આપણને દર્શનનું મોડું થશે.
સજ્જન યાત્રી : અરર! બિચારો તરસ્યો મરી જશે. લાવ પાસે ગંગાજળ પીવડાવું, જેથી તેનો જીવ બચી જાય.
(સજ્જન ભક્ત કમંડળનું તમામ ગંગાજળ ગધેડાને પીવડાવી દે છે. ગંગાજળથી ગધેડાને શક્તિ આવે છે ને તે મૂંગી આશિષ આપી ચાલ્યો જાય છે)
ડાહ્યો યાત્રી : અરે! મૂર્ખ, બધું ગંગાજળ વેડફી માર્યું. તારી યાત્રા એળે જવાની.
સજ્જન યાત્રી : ભાઈ, જીવ બચ્યો એટલે મારી પ્રભુ યાત્રા સફળ થઈ. કોઈનો જીવ બચાવવો એ પણ પુણ્ય ગણાય.
ડાહ્યો યાત્રી : તો હવે અભિષેક શેનાથી કરાવીશ?
સજ્જન યાત્રી : પ્રભુનો અભિષેક તો હું નેત્રજળથી કરીશ.
૧. ઉનાળો આકરો હતો એમ શા પરથી કહી શકાય?
ઉત્તર: અંગાર વરસાવતો તાપ અને તપેલી ધરામાંથી નીકળતી ગરમ ઝાળો પરથી કહી શકાય.
૨. યાત્રાળુઓ ગંગાજળ ચઢાવવા ક્યાં જાય છે?
ઉત્તર: રામેશ્વર.
૩. યાત્રાળુઓ ગધેડાને કેવી હાલતમાં જુએ છે?
ઉત્તર: તરસે તરફડતો, જીભ બહાર કાઢેલી અને ફાટી જતી આંખોવાળી હાલતમાં.
૪. ગધેડાની હાલત જોઈને યાત્રીઓ શું બોલ્યા?
ઉત્તર: તેઓ "હરિ હરિ" બોલીને આગળ ચાલવા માંડ્યા.
૫. સજ્જન યાત્રાળુ ગધેડાને કેવી રીતે બચાવે છે?
ઉત્તર: ગધેડાનું માથું ખોળામાં લઈને પોતાનું ગંગાજળ તેના મુખમાં પીવડાવીને.
૬. અન્ય યાત્રાળુઓ સજ્જન યાત્રાળુની કેવી મશ્કરી કરે છે?
ઉત્તર: તેને મૂર્ખ કહીને અને તેણે ગંગાજળ વેડફી નાખ્યું છે એમ કહીને.
૭. ગર્દભનો પ્રાણદાતા અન્ય યાત્રાળુઓને શો જવાબ આપે છે?
ઉત્તર: "નેત્રજળે નવડાવીશ પ્રભુ રામેશ્વર".
એક દોડસ્પર્ધામાં જે હરીફ સૌથી છેલ્લે હતો તે પડી ગયો અને રડવા લાગ્યો. બાકીના આઠ હરીફો તે અવાજ સાંભળીને અટકી ગયા. તેઓ બધા પાછા વળ્યા અને તે પડી ગયેલા મિત્રને ઊભો કર્યો. તેની ધૂળ ઝાપટી અને તેને સાંત્વના આપી. ત્યારબાદ બધાએ એકબીજાના હાથ પકડ્યા અને સાથે મળીને અંતિમ રેખા પાર કરી. આ દ્રશ્ય જોઈને પ્રેક્ષકો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તેમની ખેલદિલી માટે તાલીઓ પાડવા લાગ્યા. જીત કોઈ એકની નહીં, પણ માનવતાની થઈ હતી.
૧. જીતી જનાર ટીમનું નેતૃત્વ કોણે કર્યું હતું? ➡️ (ક) શૈલેન્દ્રએ
૨. મેદાન ઉપર રમવા કોણ નહીં આવ્યું હોય? ➡️ (અ) પંકજ (કેપ્ટને પંકજને બદલે બીજા ૬ ખેલાડી પસંદ કર્યા હતા)
૩. પ્રારંભમાં એક ટીમના કેટલા ખેલાડી મેદાનમાં રમવા ઊતર્યા? ➡️ (બ) સાત
૪. ચઢાઈ કરનાર ખેલાડીનું કૌશલ્ય જણાવો. ➡️ પગ વડે સ્પર્શ કરવો અને દમ ઘૂંટવો
૫. “હવે અમારો જુસ્સો વધી ગયો.” આ વાક્ય કોણ બોલે છે? ➡️ (ડ) શૈલેન્દ્ર
૬. ઘેરો ઘાલવા સાંકળ રચવામાં કોણ ન હતું ? ➡️ (ક) કમલેન્દ્ર
૭. વિજેતા ટીમનો સત્કાર ક્યાં થવાનો હતો? ➡️ (ક) જિલ્લા સ્પોર્ટ સ્કૂલમાં (રેવામણિ કોમ્યુનિટી હોલ)
૮. આવા બીજા બે પ્રશ્નો રચો અને તેના જવાબ આપો:
પ્રશ્ન (૧): કબડ્ડીની રમતમાં ખેલાડીના કયા કયા ગુણોની કસોટી થાય છે?
ઉત્તર: કબડ્ડીની રમતમાં ખેલાડીના બળ, ચપળતા અને સંઘકાર્ય (ટીમવર્ક) ના ખમીરની કસોટી થાય છે.
પ્રશ્ન (૨): કેપ્ટન શૈલેન્દ્રએ પોતાની ટીમમાં કેવા ખેલાડીઓની પસંદગી કરી હતી?
ઉત્તર: કેપ્ટન શૈલેન્દ્રએ રાઈડર અને સ્ટોપર એમ બંને પ્રકારના કૌશલ્યોમાં નિપુણ હોય તેવા ખેલાડીઓની પસંદગી કરી હતી.
દર વર્ષે ૧૪મી જાન્યુઆરીથી ૩૧મી જાન્યુઆરી દરમિયાન **પ્રાણી કલ્યાણ પખવાડિયાની** ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન અબોલ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા અને પ્રેમ રાખવા માટે લોકોને અપીલ કરવામાં આવે છે. આપણે પશુપક્ષીઓ માટે ચણ અને પાણીની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
--- અહીં એકમ ૧૭ "સફળ યાત્રા" નું સંપૂર્ણ સોલ્યુશન પૂર્ણ થાય છે ---
સફળ યાત્રા !
ધોરણ 7 ગુજરાતી | એકમ 17 | EXAM GURU
🙏 નમસ્તે વિદ્યાર્થી મિત્રો,
આ કાવ્યનો મર્મ સમજવા માટે તમે નીચેનો વિડિયો જોઈ શકો છો.
🎉 યાત્રા પૂર્ણ!
પરિણામ વિશ્લેષણ:
| LO કોડ | કૌશલ્ય | સ્થિતિ |
|---|
0 Comments