સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન : પાઠ ૪ - દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ
શબ્દાર્થ અને તેના વાક્ય પ્રયોગ જોવા ક્લિક કરો
| શબ્દ | અર્થ | વાક્ય પ્રયોગ |
|---|---|---|
| બોગદું | છૂપો રસ્તો | ચોર જેલમાંથી ભાગવા માટે બોગદું બનાવતા પકડાયો. |
| વસાહત | જ્યાં વસવાટ છે તેવું | નર્મદા ડેમ બનતા અસરગ્રસ્તો માટે નવી વસાહત બનાવવામાં આવી. |
| નિરીક્ષક | દેખરેખ રાખનાર | પરીક્ષા ખંડમાં નિરીક્ષક વિદ્યાર્થીઓ પર નજર રાખે છે. |
| કેન્દ્રીય | મુખ્ય જગ્યા | દિલ્હી એ ભારત સરકારની કેન્દ્રીય કચેરી છે. |
| વહારે | મદદે | મુશ્કેલીના સમયે સાચો મિત્ર જ વહારે આવે છે. |
| અપેક્ષિત | જેની ઈચ્છા હોય તેવું | મહેનત મુજબ અપેક્ષિત પરિણામ મળતાં વિદ્યાર્થી ખુશ થયો. |
| પ્રાણવાયુ | ઑક્સિજન | સ્પેસસૂટમાંથી અવકાશયાત્રીને પ્રાણવાયુ મળે છે. |
| અદમ્ય | રોકી ન શકાય તેવું | હિમાલય સર કરવા માટે અદમ્ય સાહસ જોઈએ. |
| નિવેદન | જાણ કરવી, માહિતી રજૂ કરવી | નાસાએ વાઈકિંગ-1 વિશે સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું. |
| અસ્તિત્વ | હયાતી | મંગળ ગ્રહ પર જીવસૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ છે કે નહિ તે શોધાય છે. |
| તંત્રજ્ઞ | મશીનરીનો જાણકાર | નાસાના તંત્રજ્ઞોએ યાંત્રિક હાથનો બગાડ સુધારી લીધો. |
તમામ ૭ પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર જોવા અહીં ક્લિક કરો
- તમને વાર્તામાં ક્યાં નવાઈ લાગી? શાની?
ઉત્તર: વાર્તામાં જ્યારે છોટુ જમીનની નીચે રહેલી વસાહત અને ભોંયરાના છૂપા રસ્તામાં પ્રવેશે છે ત્યારે મને નવાઈ લાગી, કારણ કે તે ખૂબ જ આધુનિક ટેકનોલોજીથી સજ્જ હતું. - બીજા ગ્રહો પર જીવો હોય તો કેવા હોઈ શકે? તમારા વિચારો કહો.
ઉત્તર: જો બીજા ગ્રહો પર જીવો હોય તો કદાચ તેઓ આપણા કરતા સાવ અલગ દેખાતા હોય, તેમની ભાષા અને ખાણીપીણી અલગ હોય, અને કદાચ તેઓ આપણા કરતા પણ વધુ આધુનિક યંત્રો વાપરતા હોય. - છોટુની જગ્યાએ તમે હોત તો તમે શું કર્યું હોત?
ઉત્તર: હું છોટુની જગ્યાએ હોત તો હું મારા પપ્પાની પરવાનગી વગર ક્યારેય છૂપી રીતે ભોંયરામાં જવાની કોશિશ ન કરત. - તમે બીજાને આ વાર્તા વાંચવા માટે ભલામણ કરશો? શું કહેશો?
ઉત્તર: હા, હું મારા મિત્રોને આ વાર્તા વાંચવાની ભલામણ કરીશ અને કહીશ કે આમાં મંગળ ગ્રહ અને અવકાશયાન વિશે ખૂબ રસપ્રદ કાલ્પનિક માહિતી આપી છે. - આ ઘટના વાસ્તવિક લાગે છે કે કાલ્પનિક? કેમ?
ઉત્તર: આ ઘટના કાલ્પનિક લાગે છે કારણ કે અત્યાર સુધી મંગળ ગ્રહ પર જમીનની નીચે માણસો રહેતા હોય કે તેમની વસાહત હોય તેવો કોઈ જ પુરાવો વિજ્ઞાનને મળ્યો નથી. - કોઈ વાહન ન ધરતી પર ચાલતું હોય, ન આકાશમાં ઊડતું હોય કે ન પાણીમાં તરતું હોય - તેવું વાહન હોય? વિચારો.
ઉત્તર: હા, અવકાશયાન કે રોકેટ એવાં વાહન છે જે ધરતી, આકાશ કે પાણીની પાર જઈને સીધા અંતરિક્ષ (Space) માં ચાલે છે. - તમારાં માતાપિતા કે વડીલો તમને કેવી કેવી સાવચેતી રાખવા સલાહ આપે છે?
ઉત્તર: મારા માતાપિતા મને અજાણ્યા લોકો સાથે વાત ન કરવા, રસ્તો ધ્યાનથી ઓળંગવા અને ઈલેક્ટ્રિક વસ્તુઓ કે મશીનોને એકલા ન અડવાની સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપે છે.
પ્રશ્નો અને તેના એક શબ્દના જવાબો
- ભોંયરાના રસ્તે કેવા માણસોને જવાની છૂટ હતી?
જવાબ: ખાસ (નક્કી કરેલા) - છોટુને મોટા થઈને કોના જેવું કામ કરવું છે?
જવાબ: પપ્પા - નિરીક્ષક યંત્રો કેવી પરિસ્થિતિના ફોટા પાડે?
જવાબ: શંકાસ્પદ - છોટુનો પરિવાર કેવા વાતાવરણમાં જીવે છે?
જવાબ: કૃત્રિમ - માણસ સ્પેસસૂટ વિના મંગળની જમીન પર જાય તો શું થાય?
જવાબ: મૃત્યુ (શ્વાસ ન મળે અને અતિશય ઠંડીથી)
ખોટી વાતો (રેખાંકિત) જુઓ
જે વાતો સાચી નથી તેની નીચે લીટી કરેલી છે:
આપણું અવકાશયાન મંગળ ગ્રહ પર ઊતર્યું. પૃથ્વી પરના કંટ્રોલ સેન્ટરના વિજ્ઞાનીઓ રાજી રાજી થઈ ગયા. યાનમાંથી એક રૉબોટ મંગળની ધરતી પર ઊતર્યો. ત્યાં નજીકમાં એક ઝરણું હતું. ઝરણાનો ફોટો આવે તે રીતે રોબોટ ઊભો રહ્યો. તે પછી તેણે ત્યાંથી માટીના નમૂના લીધા. ત્યાંની જમીન પર પીળા રંગના ફૂલછોડ લહેરાઈ રહેલા. ત્યાં કાળા-સફેદ રંગનાં પક્ષીઓ જેવા જીવો ઊંચે-નીચે થઈ રહ્યાં હતાં. રૉબોટે વાતાવરણનું તાપમાન માપ્યું. દૂર ડુંગરા જેવું દેખાતું હતું, કૅમેરાનો ટૅલિસ્કોપ મોડ ઓન કરી રૉબોટે તેના ફોટા લીધા. આ બધી વાતનું રૉબોટ લાઇવ ટેલિકાસ્ટ કરતો હતો. બીજી જ સેકન્ડે તે બધું કમાન્ડ સેન્ટરના સ્ક્રીન પર દેખાતું હતું.
નોંધ: વાર્તા મુજબ માત્ર અવકાશયાન (વાઈકિંગ-1) નો એક યાંત્રિક હાથ જ બહાર આવે છે અને માટીના નમૂના લે છે. બાકીની રોબોટ, ઝરણું, ફૂલછોડ અને પક્ષીઓની વાત કાલ્પનિક અને ખોટી છે.
જવાબો જોવા અહીં ક્લિક કરો
- રજમાત્ર - જરાક
- વસાહત - રહેવા માટેની જગ્યા
- યથાસ્થાન - જ્યાં હોય ત્યાં
- જીવસૃષ્ટિ - જીવતું જગત
- વહારે આવવું - મદદ કરવી
- નિરીક્ષણ - ધ્યાનથી જોવું
સાચા જોડકાં અને વાક્યો જુઓ
- ૧. જેણે સ્પેસસૂટ પહેર્યો હોય (f) તે ચંદ્ર પર અવકાશમાં જઈ શકે.
- ૨. અવકાશયાન પર કાબૂ (b) નિયંત્રણકળની મદદથી રખાય.
- ૩. કાર્યક્રમ પૂરો થતાં બધી સામગ્રી (d) યથાસ્થાને મૂકવામાં આવશે.
- ૪. વસાહતનો રજમાત્ર પુરાવો (g) નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે.
- ૫. જોખમી કારખાનાંઓમાં ઠેરઠેર (c) ભયસૂચક ઘંટડી મૂકેલી હોય છે.
- ૬. સચિવાલય જેવી જગ્યાએ પ્રવેશ માટે (a) સિક્યૉરિટી પાસ જરૂરી હોય છે.
- ૭. પાઇલટ બનવા માટે (e) વિમાનના તંત્રજ્ઞ થવું જરૂરી છે.
શબ્દોના જવાબો જોવા ક્લિક કરો
- ઉતરાણ - ઊતરવું
- લખાણ - લખવું
- ખેડાણ - ખેડવું
- ચઢાણ - ચઢવું
- લંબાણ - લંબાવવું
- વહેણ - વહેતું
- ધોવાણ - ધોવાવું
- દબાણ - દબાવવું
સાચા વિકલ્પો જુઓ
- સામાન્ય માણસોને ભોંયરાના રસ્તે જવાની મનાઈ હતી કારણ કે તે રસ્તો જ્યાં ખૂલતો ત્યાં...
✔ રહેવા સ્પેસસૂટની જરૂર પડતી. સુરક્ષાનું જોખમ હતું. - નિરીક્ષકયંત્રે ગણવેશધારી સુરક્ષા કર્મચારીઓને શંકાસ્પદ પરિસ્થિતિની સૂચના આપી કારણ કે...
✔ નાનો છોકરો ત્યાં હતો. - મંગળની જમીન પર જનારે સ્પેશિયલ સૂટ પહેરવો પડે કારણ કે...
✔ ત્યાંના વાતાવરણમાં પૂરતો પ્રાણવાયુ નથી અને ઠંડી સામે રક્ષણ જોઈએ.
તમામ ૮ પ્રશ્નોના જવાબ જોવા અહીં ક્લિક કરો
- છોટુ માટે ભોંયરામાં જવાનો શા માટે પ્રતિબંધ હતો?
ઉત્તર: ભોંયરાનો રસ્તો જમીનની સપાટી પર જતો હતો જ્યાં જવાની સામાન્ય માણસોને મનાઈ હતી. તે રસ્તા પર જવા માટે ખાસ પ્રકારની તાલીમ અને સિક્યોરિટી પાસની જરૂર પડતી, તેથી છોટુ માટે ત્યાં પ્રતિબંધ હતો. - મંગળના ભોંયરામાંથી સપાટી પર જનારે કઈ કઈ તૈયારી કરવી પડે?
ઉત્તર: સપાટી પર જનારે ખાસ પ્રકારનો સ્પેસસૂટ પહેરવો પડે જેથી શ્વાસ લેવા પ્રાણવાયુ મળે અને ઠંડીથી રક્ષણ થાય. પગમાં ખાસ બૂટ પહેરવા પડે અને ત્યાં કેવી રીતે હરવું-ફરવું તેની તાલીમ લેવી પડે. - મંગળ પરના લોકોનું જીવન જમીનની નીચે સરળતાથી કેમ ચાલે છે?
ઉત્તર: યંત્રવિદ્યાની સહાયથી જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણ ઊભું કરવામાં આવ્યું છે. સપાટી પર રહેલા યંત્રોની મદદથી સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને તેમનું જીવન સરળતાથી ચાલે છે. - માંગલિકની વસાહત પર સંરક્ષણ કરનાર અવકાશયાન વિશે શી માહિતી આપે છે?
ઉત્તર: સંરક્ષણ કરનાર 'નંબર એક' માહિતી આપે છે કે આ અવકાશયાનમાં કોઈ જીવ નથી, તેમાં માત્ર યંત્રો જ ગોઠવાયેલા છે જે પડોશના ગ્રહ (પૃથ્વી) પરથી આવ્યા છે. - મંગળના વિજ્ઞાનીઓને અવકાશયાનને નકામું બનાવવામાં શું જોખમ લાગે છે?
ઉત્તર: વિજ્ઞાનીઓને લાગે છે કે જો યાનને ખોટકાવી કે નકામું બનાવી દેવામાં આવશે, તો તેને મોકલનારા પૃથ્વીના લોકોને મંગળ પર રહેતા લોકોના અસ્તિત્વની ખબર પડી જશે. - વાઈકિંગ-1 મંગળ પર શા માટે આવે છે? તેનું શું પરિણામ આવે છે?
ઉત્તર: વાઈકિંગ-1 મંગળ પર માટીના નમૂના લેવા આવે છે જેથી જાણી શકાય કે ત્યાં જીવસૃષ્ટિ છે કે નહિ. પરિણામે પૃથ્વીના વિજ્ઞાનીઓને મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ હોવાનો કોઈ જ પુરાવો મળતો નથી. - તમે પૃથ્વી પરના વિજ્ઞાનીઓની સમિતિમાં હોત તો વાઇકિંગ-1ના અભિયાન બાબતે શું જુદું કર્યું હોત?
ઉત્તર: હું તેમાં માટીના નમૂના લેવા ઉપરાંત, ખૂબ ઊંડે સુધી તપાસ કરી શકે તેવા અદ્યતન સેન્સર અને કેમેરા લગાવત જેથી જમીનની નીચેની વસાહત વિશે પણ જાણી શકાય. (વિદ્યાર્થીનો મૌલિક જવાબ) - આ વાર્તાના આધારે મંગળ વિશે પાંચ વાક્યો લખો.
ઉત્તર: (૧) મંગળને લાલ ગ્રહ કહેવાય છે. (૨) તેના વાતાવરણમાં ઓક્સિજન પૂરતા પ્રમાણમાં નથી. (૩) મંગળ પર અતિશય ઠંડી પડે છે. (૪) ત્યાંની સપાટી પર જીવસૃષ્ટિ શક્ય નથી. (૫) પૃથ્વી પરથી વાઈકિંગ-1 નામનું યાન મંગળ પર મોકલવામાં આવ્યું હતું.
સાચો ઘટનાક્રમ જોવા અહીં ક્લિક કરો
સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
- વાઇકિંગ-1 મંગળ પર ઉતરાણ કરે છે.
- મંગળ પરના વિજ્ઞાનીઓ પોતાની હાજરી ગુપ્ત રાખવાનું નક્કી કરે છે.
- મંગળ પરના વિજ્ઞાનીઓ આવેલા અવકાશયાનને છંછેડતા નથી.
- છોટુની ભૂલથી વાઇકિંગ-1 યાનનો હાથ ખોટકાય છે.
- નાસાના વિજ્ઞાનીઓને લાગે છે કે વાઇકિંગ-1નો યાંત્રિક હાથ તેમણે રિપેર કર્યો છે.
- યાન મંગળ પરની માટી એકત્ર કરે છે.
- પૃથ્વી પરના વિજ્ઞાનીઓ જાહેર કરે છે કે મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ નથી.
કોઠાની વિગતો અને જવાબો જુઓ
| ક્રમ | વાક્ય | કયો ભાવ/માહિતી/પૂછપરછ | કયા શબ્દથી | કયું વિરામચિહ્ન |
|---|---|---|---|---|
| ૧ | કેટલું મોટું ઘર! | નવાઈ | કેટલું મોટું | ઉદ્ગાર (!) |
| ૨ | પ્રિયા બજારમાંથી રંગો અને પીંછી ખરીદીને લાવી. | માહિતી | લાવી | પૂર્ણવિરામ (.) |
| ૩ | નીલેશને ચિત્રકામ કેમ ગમતું નથી? | પૂછપરછ | કેમ | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૪ | મીના રવિવારે આવશે કે સોમવારે? | પૂછપરછ | કે | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૫ | જયેશે રંગોનું શું કર્યું હશે? | પૂછપરછ | શું | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૬ | ઓહ! દિવ્યા તો થાકીને જમ્યા વિના જ સૂઈ ગઈ. | આશ્ચર્ય/દુઃખ | ઓહ! | ઉદ્ગાર (!) |
| ૭ | શું બધા સાપ ઝેરી હોય? | પૂછપરછ | શું | પ્રશ્નાર્થ (?) |
| ૮ | પ્રજાસત્તાક દિન ક્યારે છે? | પૂછપરછ | ક્યારે | પ્રશ્નાર્થ (?) |
વાક્યો અને વિરામચિહ્નોના જવાબો
- અરર! છોકરું પડી ગયું. (દુઃખ કે આઘાત + માહિતી)
- અમે પ્રવાસે જવાના છીએ. (માહિતી)
- કંઈ ખબર જ નથી પડતી ને! (મૂંઝવણ)
- મારા ઘરે મહેમાન આવ્યા છે. (માહિતી)
- અહા! આવ્યું વૅકેશન! (આનંદ/ખુશી)
- અરે વાહ! તું તો બહુ મીઠું મીઠું ગાય છે! (આશ્ચર્ય/પ્રશંસા)
- સુપ્રભાત! હું મજામાં છું. (માહિતી)
- ઓહ! મને તો આજે ખબર પડી! (આશ્ચર્ય)
એકમ કસોટી : પાઠ ૪ - દૃષ્ટિ પારની સૃષ્ટિ (કુલ ગુણ: ૨૫)
અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LOs) આધારિત સ્વ-મૂલ્યાંકન કસોટી
- શબ્દસમૂહ: જેની ત્રણ બાજુએ પાણી હોય તેવો ભાગ
- શબ્દસમૂહ: દરિયામાં ગયેલી જમીનની લાંબી પટ્ટી
- શબ્દાર્થ: બોગદું
- શબ્દાર્થ: પ્રાણવાયુ
- શબ્દાર્થ: વહારે
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. દ્વીપકલ્પ | ૨. ભૂશિર | ૩. છૂપો રસ્તો | ૪. ઑક્સિજન | ૫. મદદે
- આ પાઠના લેખક કોણ છે?
- છોટુએ દરવાજો ખોલવા પપ્પાનો કયો પાસ ચોર્યો?
- સ્પેસસૂટમાંથી શ્વાસ લેવા શું મળે છે?
- મંગળ પર કયું અવકાશયાન ઉતર્યું હતું?
- વાઈકિંગ-1 યાન કોણે મોકલ્યું હતું? (કઈ સંસ્થાએ)
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. ડૉ. જયંત નારલીકર. | ૨. સિક્યૉરિટી પાસ. | ૩. પ્રાણવાયુ (ઑક્સિજન). | ૪. વાઇકિંગ-1. | ૫. નાસા (NASA) એ.
યોગ્ય વિરામચિહ્ન મૂકો અને વાક્ય ફરી લખો:
- શું બધા સાપ ઝેરી હોય
- અહા આવ્યું વૅકેશન
ઉદાહરણ મુજબ શબ્દ બનાવો (જેમ કે: ઉતરાણ - ઊતરવું):
- લખાણ = _______
- ખેડાણ = _______
- દબાણ = _______
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. શું બધા સાપ ઝેરી હોય? | ૨. અહા! આવ્યું વૅકેશન! | ૩. લખવું | ૪. ખેડવું | ૫. દબાવવું
- છોટુનો પરિવાર પૃથ્વી પર જમીનની નીચે રહે છે.
- ભોંયરાના રસ્તે જવા માટે સિક્યૉરિટી પાસ જોઈએ.
- છોટુએ પેનલનું લીલું બટન દબાવી દીધું હતું.
- અવકાશયાનમાંથી એક યાંત્રિક હાથ બહાર આવ્યો હતો.
- નાસાના વિજ્ઞાનીઓને મંગળ પર જીવસૃષ્ટિ હોવાનો પુરાવો મળ્યો.
જવાબ જોવા અહી ક્લિક કરો
૧. ખોટું (મંગળ પર રહે છે) | ૨. સાચું | ૩. ખોટું (લાલ બટન) | ૪. સાચું | ૫. ખોટું (પુરાવો ન મળ્યો)
મંગળની જમીનની નીચે રહેતા લોકોનું જીવન કેવી રીતે ચાલે છે? અને સપાટી પર જનારે કઈ તૈયારી કરવી પડે છે?
મૂલ્યાંકન માર્ગદર્શિકા જોવા અહી ક્લિક કરો
જવાબના ૫ મુખ્ય મુદ્દાઓ (દરેક મુદ્દાનો ૧ ગુણ):
- મંગળના લોકો યંત્રવિદ્યાની સહાયથી જમીનની નીચે કૃત્રિમ વાતાવરણમાં રહે છે.
- તેઓ સપાટી પર રહેલા યંત્રોની મદદથી સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને પોતાનું જીવન ચલાવે છે.
- જમીનની સપાટી પર જનારે ખાસ પ્રકારનો સ્પેસસૂટ પહેરવો પડે છે.
- સ્પેસસૂટ શ્વાસ લેવા માટે પ્રાણવાયુ (ઓક્સિજન) આપે છે અને અતિશય ઠંડીથી રક્ષણ કરે છે.
- સપાટી પર ચાલવા માટે ખાસ બૂટ પહેરવા પડે છે અને હરવા-ફરવાની તાલીમ પણ લેવી પડે છે.
0 Comments