ધોરણ 6 ગણિત | એકમ 8 દશાંશ સંખ્યાઓ | Interactive Quiz | LO Based Result & Certificate

એકમ ૮ : દશાંશ સંખ્યાઓ - સંપૂર્ણ લેશન

૮.૧ પ્રાસ્તાવિક (Introduction)

આપણે રોજિંદા જીવનમાં નાણાં અને માપન માટે દશાંશ સંખ્યાઓનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. સવિતા અને શમા બજારમાં ગયા. સવિતા પાસે ૫ રૂપિયા અને ૭૫ પૈસા હતા, જેને આપણે ₹ ૫.૭૫ તરીકે લખીએ છીએ. શમા પાસે ૭ રૂપિયા અને ૫૦ પૈસા હતા, જેને ₹ ૭.૫૦ તરીકે લખાય છે.

અહીં જે ટપકું કે બિંદુ (Dot) છે તેને 'દશાંશચિહ્ન' (Decimal Point) કહેવામાં આવે છે. તે પૂર્ણાંક અને અપૂર્ણાંક ભાગને અલગ પાડે છે.

૮.૨ દશાંશોની સરખામણી (Comparing Decimals)

બે દશાંશ સંખ્યાઓમાં કઈ સંખ્યા મોટી છે તે જાણવા માટે આપણે તેના સ્થાન કિંમતની સરખામણી કરીએ છીએ. ઉદાહરણ તરીકે: ૦.૦૭ કે ૦.૧ માં મોટું કોણ?

૦.૦૭ (૭ / ૧૦૦ ભાગ)

૦.૧ (૧૦ / ૧૦૦ ભાગ)

ઉપરની આકૃતિ પરથી સ્પષ્ટ છે કે ૦.૧ માં વધુ વિસ્તાર રોકાયેલો છે, તેથી ૦.૧ એ ૦.૦૭ કરતા મોટી સંખ્યા છે.

૮.૩ દશાંશનો ઉપયોગ (Using Decimals)

૧. નાણાં (Money): ૧૦૦ પૈસા = ૧ રૂપિયો. તેથી ૧ પૈસો = ૧/૧૦૦ રૂપિયો = ₹ ૦.૦૧.
૨. લંબાઈ (Length): ૧૦૦૦ મીટર = ૧ કિલોમીટર. ૧૦૦ સેમી = ૧ મીટર.
૩. વજન (Weight): ૧૦૦૦ ગ્રામ = ૧ કિલોગ્રામ. તેથી ૧ ગ્રામ = ૧/૧૦૦૦ કિલોગ્રામ = ૦.૦૦૧ કિગ્રા.

૮.૪ દશાંશ સંખ્યાઓના સરવાળા (Addition of Decimals)

દશાંશ સંખ્યાઓના સરવાળા કરતી વખતે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે દશાંશચિહ્ન બરાબર એકબીજાની નીચે આવવું જોઈએ.

ઉદાહરણ: ૨૧.૩૬ + ૩૭.૩૫
  ૨૧.૩૬
+ ૩૭.૩૫
---------
  ૫૮.૭૧

૮.૫ દશાંશ સંખ્યાઓની બાદબાકી (Subtraction of Decimals)

સરવાળાની જેમ જ બાદબાકીમાં પણ દશાંશચિહ્નને હરોળમાં ગોઠવીને બાદબાકી કરવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ: ₹ ૨૦.૭૫ માંથી ₹ ૧૮.૨૫ બાદ કરો.
  ૨૦.૭૫
- ૧૮.૨૫
---------
  ૦૨.૫૦

નોંધ: જો કોઈ સંખ્યામાં દશાંશ પછી ઓછા અંકો હોય, તો આપણે પાછળ શૂન્ય (૦) મૂકીને અંકોની સંખ્યા સરખી કરી શકીએ છીએ (દા.ત. ૦.૫ ને ૦.૫૦ લખી શકાય).

સ્વાધ્યાયના પ્રશ્નોત્તર

પ્રશ્ન ૧: બાદબાકી કરો :

(a) ૨૦.૭૫ રૂપિયામાંથી ૧૮.૨૫ રૂપિયા ➡️ ૨.૫૦ રૂપિયા
(b) ૨૫૦ મીટરમાંથી ૨૦૨.૫૪ મીટર ➡️ ૪૭.૪૬ મીટર
(c) ૮.૪૦ રૂપિયામાંથી ૫.૩૬ રૂપિયા ➡️ ૩.૦૪ રૂપિયા
(d) ૫.૨૦૬ કિમી માંથી ૨.૦૫૧ કિમી ➡️ ૩.૧૫૫ કિમી
(e) ૨.૧૦૭ કિગ્રા માંથી ૦.૩૧૪ કિગ્રા ➡️ ૧.૭૯૩ કિગ્રા

પ્રશ્ન ૨: કિંમત શોધો :

(a) ૯.૭૫૬ - ૬.૨૮ ➡️ ૩.૪૭૬
(b) ૨૧.૦૫ - ૧૫.૨૭ ➡️ ૫.૭૮
(c) ૧૮.૫ - ૬.૭૯ ➡️ ૧૧.૭૧
(d) ૧૧.૬ - ૯.૮૪૭ ➡️ ૧.૭૫૩

પ્રશ્ન ૩: રાજુએ ૩૫.૬૫ રૂપિયાનું પુસ્તક ખરીદ્યું. તેણે દુકાનદારને ૫૦ રૂપિયા આપ્યા. તો દુકાનદારે કેટલા પાછા આપ્યા હશે?

ઉકેલ: ૫૦.૦૦ - ૩૫.૬૫ = ૧૪.૩૫ રૂપિયા

પ્રશ્ન ૪: રાની પાસે ૧૮.૫૦ રૂપિયા હતા. તેણે ૧૧.૭૫ રૂપિયાનો આઈસક્રીમ ખરીદ્યો. હવે તેની પાસે કેટલા વધ્યા?

ઉકેલ: ૧૮.૫૦ - ૧૧.૭૫ = ૬.૭૫ રૂપિયા

--- અહીં એકમ ૮ "દશાંશ સંખ્યાઓ" ની સંપૂર્ણ સમજૂતી પૂર્ણ થાય છે ---

દશાંશ સંખ્યાઓ

ધોરણ 6 | ગણિત | એકમ 8 | Exam Guru

નમસ્તે વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક મિત્રો! 🙏
આ ક્વિઝ રમતા પહેલા નીચે આપેલ વિડીયો જોવો અનિવાર્ય છે. વિડીયોમાં એકમની સંપૂર્ણ સમજૂતી આપેલી છે જે તમને ક્વિઝમાં પૂરા ગુણ મેળવવામાં મદદ કરશે. એકવાર વિડીયો જોયા બાદ જ ક્વિઝ શરૂ થશે.

⏳ કૃપા કરી વિડીયો જુઓ... (ક્વિઝ બટન થોડી વારમાં ખુલશે)

પ્રશ્ન: 1/25 સમય: 60s

પરિણામ પત્રક

0 / 25

અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO) મુજબ વિશ્લેષણ:

અધ્યયન નિષ્પત્તિ (LO)	કોડ	સ્થિતિ

સંજ્ઞા સૂચિ:
✅ = ઉત્તમ (70% થી વધુ)
❓ = મધ્યમ (50% - 70%)
❌ = વધુ મહેનત જરૂરી (50% થી ઓછું)