ધોરણ ૭ ગુજરાતી પાઠ ૯: રત્નભોજન - સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

ભાગ ૧: સંપૂર્ણ સ્વાધ્યાય સોલ્યુશન

એકમ ૯: રત્નભોજન (ધોરણ ૭ - ગુજરાતી પલાશ)

શબ્દ	અર્થ	વાક્યપ્રયોગ
નગરશ્રેષ્ઠી	નગરના મહાજનોના આગેવાન	અમારા ગામના નગરશ્રેષ્ઠી ખૂબ જ દયાળુ અને દાનેશ્વરી છે.
ભૂગર્ભગૃહ	ભોંયરું	જૂના રાજાઓના મહેલમાં ગુપ્ત ભૂગર્ભગૃહ જોવા મળે છે.
રજત	રૂપું, ચાંદી	પહેલાના સમયમાં લોકો રજતના વાસણોમાં જમતા હતા.
યથાસ્થિત	જેમ હતું તેમ	પુસ્તક વાંચીને મેં તેને યથાસ્થિત પાછું મૂકી દીધું.
મંત્રમુગ્ધ	મંત્રની અસર નીચે આવેલું	મોરલીનો અવાજ સાંભળીને સૌ મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા.
પાદત્રાણ	પગરખું, ચંપલ	મંદિરમાં પ્રવેશતા પહેલાં પાદત્રાણ બહાર ઉતારવાં જોઈએ.
પુણ્યપ્રકોપ	પાપ કે અન્યાય સામેનો ક્રોધ	ગરીબો પર થતો અન્યાય જોઈને ઋષિનો પુણ્યપ્રકોપ જાગી ઉઠ્યો.
ગર્ભદ્વાર	મંદિરના છેક અંદરના ભાગમાં જવાનું દ્વાર (શબ્દસમૂહ)	મંદિરના ગર્ભદ્વાર પાસે ભક્તોની ભારે ભીડ હતી.

• ૧. પુસ્તકાલય શી રીતે ઉપયોગી છે? ઉત્તર: પુસ્તકાલય જ્ઞાનનો ખજાનો છે. ત્યાં બેસીને આપણે વિવિધ વિષયોના પુસ્તકો વાંચી શકીએ છીએ, આપણા જ્ઞાનમાં વધારો કરી શકીએ છીએ અને દેશ-વિદેશની માહિતી શાંતિપૂર્વક મેળવી શકીએ છીએ.
• ૨. સાચું જીવન જીવવા માટે ખરેખર શાની જરૂર છે? ઉત્તર: સાચું જીવન જીવવા માટે ધન-સંપત્તિ કરતાં પણ વધારે જરૂર ઉત્તમ વિચારો, માનવતા, પરોપકારની ભાવના, સંતોષ અને સારા ચારિત્ર્યની છે.
• ૩. વરસાદ ન પડે તો શું થાય? ઉત્તર: જો વરસાદ ન પડે તો દુકાળ પડે, નદી-તળાવ સુકાઈ જાય, ખેતરમાં અનાજ ન પાકે, પીવા માટે પાણી ન મળે અને મનુષ્યો તેમજ અબોલ પ્રાણીઓ ટળવળીને મૃત્યુ પામે.
• ૪. તમે ગૌશાળા જોઈ છે? ત્યાં કેવી વ્યવસ્થા હોય છે? ઉત્તર: હા, મેં ગૌશાળા જોઈ છે. ત્યાં ગાયોને રહેવા માટે સ્વચ્છ અને ખુલ્લી જગ્યા હોય છે. તેમને ખાવા માટે લીલું ઘાસ અને ચારો નાખવાની ગમાણ હોય છે, તેમજ પીવા માટે પાણીના અવેડાની વ્યવસ્થા હોય છે.
• ૫. વિદ્યાદાન એટલે શું? ઉત્તર: નિઃસ્વાર્થ ભાવે અન્ય લોકોને શિક્ષણ આપવું, જ્ઞાન વહેંચવું અને તેમને સાચા માર્ગે દોરવા તેને જ 'વિદ્યાદાન' કહેવામાં આવે છે. આ સૌથી મોટું અને શ્રેષ્ઠ દાન છે.
• ૬. પ્રકૃતિ આપણા જીવનમાં કઈ રીતે ઉપયોગી છે? ઉત્તર: પ્રકૃતિ આપણને શ્વાસ લેવા માટે શુદ્ધ ઓક્સિજન આપે છે, વરસાદ લાવવામાં મદદ કરે છે અને જીવન જીવવા માટે જરૂરી ખોરાક, પાણી અને ઔષધિઓ પૂરી પાડે છે.

• અહીં કેટલાંક વાક્યો આપ્યાં છે. આ વાક્યો કોણ બોલી શકે તે લખો:
  ૧. અરે, તમે આ ખીલાથી શું કરો છો? → આ વાક્ય 'આનંદ' બોલી શકે છે. ૨. આનંદ, આ પેટીઓ બહાર કાઢ. → આ વાક્ય 'મહર્ષિ ઐલ' બોલી શકે છે. ૩. કૃષ્ણા, આજે તારે બરાબર તૈયાર થવાનું છે. → આ વાક્ય 'મહર્ષિ ઐલ' બોલી શકે છે. ૪. મહર્ષિ એલ, આપને દંડવત્ પ્રણામ કરું છું. → આ વાક્ય 'મૈનેન્દ્ર' બોલી શકે છે. ૫. ગુરુજી, આપની આજ્ઞાનુસાર મેં ભોજનથાળ તૈયાર કર્યો છે. → આ વાક્ય 'કૃષ્ણા' બોલી શકે છે.
• મહર્ષિ ઐલે આવું કેમ કહ્યું હશે? સાચા વિકલ્પો સામે ખરું (☑) કરો:
  ૧. વિદ્યાલય મારા પર ઊભું કરવા માગું છું, ધન પર નહિ.
  ☑ વિદ્યાલય હું આપમેળે (મારા તપોબળ અને જ્ઞાનથી) બનાવીશ.
  ૨. નગરસભા એ જ અમારું ગૌરવ ને મૂડી છે.
  ☑ નગરસભા (સમાજનો આશ્રય અને સમર્થન) તેમનું ભરણપોષણ કરે છે, જે સાચું ગૌરવ છે.

• (૧) પૂર્વવત્ : (અર્થ: પહેલાંની જેમ)
  વાર્તામાં: પછવાડેની દીવાલમાંથી પૂર્વવત્ એક પથરો ખસેડ્યો.
  મારું વાક્ય: બીમારી મટ્યા પછી રમેશ પૂર્વવત્ કામે લાગી ગયો.
• (૨) ફિક્કું : (અર્થ: નિસ્તેજ / આછું)
  વાર્તામાં: કૃષ્ણાની આજની શોભા આગળ રત્નો ફિક્કાં હતાં!
  મારું વાક્ય: વાદળછાયા વાતાવરણમાં સૂર્યનું તેજ ફિક્કું પડી ગયું.
• (૩) પુનર્જીવન : (અર્થ: નવો જન્મ / નવું જીવન)
  વાર્તામાં: મૈનેન્દ્ર વારે-વારે પુનર્જીવન પામવા મથતો હતો.
  મારું વાક્ય: નદીમાં ડૂબતા બાળકને બચાવી લેતાં તેને પુનર્જીવન મળ્યું.

• કૌંસમાંથી યોગ્ય શબ્દ (સર્વનામ) મૂકી ખાલી જગ્યા પૂરો:
  ૧. ગીતાએ ભજન ગાયું. તેનો કંઠ ખૂબ સરસ છે.
  ૨. નરસિંહ મહેતાનાં પ્રભાતિયાં આજેય ગવાય છે. તેમાં ગહન ચિંતન હોય છે.
  ૩. મારાં કપડાં કપિલભાઈએ સીવ્યાં છે. તેઓ સૂટ પણ સરસ સીવે છે.
  ૪. તારા ખિસ્સામાં કાંઈ છે? મારે થોડાક રૂપિયા જોઈએ છે.
  ૫. રહીમભાઈ બસમાં ઊંઘી જાય ! તેઓ કંડક્ટર છે.
  ૬. વિકાસ ક્રિકેટમાં સારું રમ્યો. તે કબડ્ડી પણ સરસ રમે છે.
• નીચેના ફકરામાં યોગ્ય સર્વનામ મૂકી ફકરો ફરીથી લખો:
  
  રાધા બહુ ડાહી દીકરી. તે સમયસર બધું કામ કરે. તેના પપ્પા રજામાં તેને ફરવા લઈ જાય. એક દિવસ તેણે કહ્યું, “પપ્પા, હું અને ભોલુભાઈ મેળામાં જઈએ?” તેમણે હા પાડી અને તે બંનેને પૈસા આપ્યા. તેઓ ખુશ થઈ ગયાં.
• લીટી દોરેલ શબ્દ જવાબ તરીકે મળે તે રીતે પ્રશ્નો બનાવો:
  વાક્ય : યુધિષ્ઠિર, ભીમ અને અર્જુન કુંતીમાતાના; સહદેવ અને નકુલ માદ્રીમાતાના અને લવકુશ સીતામાતાના પુત્રો હતા.
  ૧. કુંતીમાતાના પુત્રો કોણ કોણ હતા?
  ૨. સહદેવ અને નકુલ કોના પુત્રો હતા?
  ૩. લવકુશની માતાનું નામ શું હતું?
  ૪. યુધિષ્ઠિર, ભીમ અને અર્જુનની માતા કોણ હતી?
  ૫. માદ્રીમાતાના પુત્રો કેટલા અને કયા કયા હતા?
  ૬. સીતામાતાના પુત્રોનાં નામ શું હતાં?

• એક વાત બીજી કઈ રીતે કહી શકાય તે લખો (અર્થ બદલાયા વિના):
  ૧. હું વહેલાં જમતો નથી. → હું મોડો જમું છું. ૨. આ ટામેટાં સસ્તાં નથી. → આ ટામેટાં મોંઘાં છે. ૩. તેમને અશાંતિ ગમતી નથી. → તેમને શાંતિ ગમે છે. ૪. વિનયને સંગીતમાં રસ નથી, એવું નથી. → વિનયને સંગીતમાં રસ છે. ૫. મેં એને સમજાવ્યો નહોતો, એવું નથી. → મેં એને સમજાવ્યો હતો.
• રેખાંકિત શબ્દની જગ્યાએ કૌંસમાંથી સમાનાર્થી શબ્દ મૂકી વાક્ય ફરીથી લખો:
  (સમય, જૂના, ચાંદીના, સાથીદારો, જોડા, મશાલ)
  
  ૧. એમાં હતા સુવર્ણ અને રજતના ટુકડાઓ.
  → એમાં હતા સુવર્ણ અને ચાંદીના ટુકડાઓ. ૨. પાદત્રાણ આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો.
  → જોડા આવાસે મૂકીને જ આવ્યો હતો. ૩. થોડી વારે કાકડો સળગાવી અંદર પેઠા.
  → થોડી વારે મશાલ સળગાવી અંદર પેઠા. ૪. સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાની વેળા થઈ.
  → સાંજે સૌ આમંત્રિતોને આવવાનો સમય થયો. ૫. યવનસામંતને એના સાગરીતો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.
  → યવનસામંતને એના સાથીદારો બરાબર બનીઠનીને આવ્યા હતા.

• ૧. આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં શું જોવા મળ્યું? ઉત્તર: આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં (ભોંયરામાં) વિશાળ અને સાફસૂથરી જગ્યા જોવા મળી. ત્યાં ચારે બાજુ પુસ્તકાલયની જેમ પોથીઓ ગોઠવેલી હતી અને થોડીક સુંદર અનુપમ મૂર્તિઓ પણ મૂકેલી હતી.
• ૨. આનંદને મહર્ષિએ બતાવેલી પેટીઓ વિશે લખો. ઉત્તર: મહર્ષિએ આનંદને દીવાલના પોલાણમાંથી બે ભારે પેટીઓ બહાર કાઢવા કહ્યું. એક પેટીમાં અત્યંત કિંમતી, ઝળહળતાં રત્નો હતાં અને બીજી પેટીમાં સુવર્ણ (સોના) અને રજત (ચાંદી) ના ટુકડાઓ હતાં. આ પેટીઓ વિદ્યાપીઠનો છુપો ધનભંડાર હતો.
• ૩. મહર્ષિએ શક સરદારોને શું પીરસ્યું? શા માટે? ઉત્તર: મહર્ષિએ શક સરદારોને જમવાના થાળમાં અન્ન-કંસારને બદલે રત્નો અને સોના-ચાંદીના ટુકડા પીરસ્યા. કારણ કે તેઓ બીજાના મુલકમાંથી માત્ર લક્ષ્મી અને ધન લૂંટતા ફરતા હતા, તેથી ઋષિ તેમને કટાક્ષમાં સમજાવવા માંગતા હતા કે તમારો ખોરાક કદાચ સોનું-રૂપું જ હશે.
• ૪. મહર્ષિ એલે મૈનેન્દ્ર અને સાથીઓને સમજાવવા માટે કેવી યુક્તિ કરી હતી? ઉત્તર: મહર્ષિ ઐલે મૈનેન્દ્ર અને સાથીઓને જમવામાં સોનું-ચાંદી પીરસવાની યુક્તિ કરી. જ્યારે તેઓએ કહ્યું કે અમે પણ અન્ન જ ખાઈએ છીએ, ત્યારે ઋષિએ પૂછ્યું કે તો ભગવાન તમારા જેવા લૂંટારા દેશમાં વરસાદ કેમ વરસાવે છે? એ વરસાદ તમારા માટે નહિ પણ અબોલ ગાયો માટે છે. આ યુક્તિ દ્વારા ઋષિએ તેમને પાપનો અહેસાસ કરાવ્યો અને મૈનેન્દ્રનું હૃદયપરિવર્તન કર્યું.

સર્વનામ એટલે શું?

• નામને બદલે વપરાતા શબ્દને 'સર્વનામ' કહેવામાં આવે છે.
• સર્વનામનો ઉપયોગ કરવાથી વાક્ય સ્પષ્ટ, સરળ અને ટૂંકું બને છે, અને વાંચવામાં કંટાળો આવતો નથી. (જેમ કે: હું, તું, તે, તેઓ, મેં, મને, મારું વગેરે).

સર્વનામના પ્રકાર:

• ૧. પુરુષવાચક સર્વનામ: હું, અમે, તું, તમે, તે, તેઓ, મેં, મને, અમને વગેરે.
• ૨. પ્રશ્નવાચક સર્વનામ: ક્યાં, ક્યારે, કેવો, કેટલો, શો, શી, શું વગેરે. (પ્રશ્ન પૂછવા વપરાય).
• ૩. દર્શક સર્વનામ: આ, પેલું, પેલા, પેલો વગેરે. (વ્યક્તિ કે પદાર્થ બતાવવા માટે).
• ૪. સંબંધવાચક સર્વનામ: જોડીમાં વપરાય છે. (જેમ કે: જ્યારે-ત્યારે, જે-તે, જેને-તેને વગેરે).
• ૫. અનિશ્ચિત સર્વનામ: જેનાથી કોઈ વસ્તુ નિશ્ચિત ન થાય. (કોઈ, કોઈક, કેટલુંક, બધાં, અમુક વગેરે).
• ૬. સ્વવાચક સર્વનામ: પોતાના માટે જ વપરાય. (પોતે, જાતે, પંડે, ખુદ, નિજ વગેરે).

• આ એકમની કઈ વાત તમને સૌથી વધુ ગમી? ઉત્તર: મને ઋષિ ઐલ દ્વારા જમવાના થાળમાં સોનું-ચાંદી પીરસીને દુશ્મનોની આંખ ઉઘાડવાની (કટાક્ષ કરવાની) વાત સૌથી વધુ ગમી.
• આ એકમનું કયું પાત્ર તમને યાદ રહી ગયું? ઉત્તર: મને 'મહર્ષિ ઐલ' નું પાત્ર યાદ રહી ગયું, કારણ કે તેઓ ખૂબ જ તેજસ્વી, જ્ઞાની અને નિર્ભય હતા.
• કઈ પ્રવૃત્તિમાં પ્રશ્નો બનાવવાના હતા? ઉત્તર: સ્વાધ્યાયની પ્રવૃત્તિ નંબર ૭ માં (યુધિષ્ઠિર, ભીમ અને અર્જુન કુંતીમાતાના પુત્રો... વાળી પ્રવૃત્તિમાં) ૬ પ્રશ્નો બનાવવાના હતા.
• આ એકમ વાંચતાં તમને કેટલો સમય લાગ્યો હતો? નોંધો. ઉત્તર: મને આ એકમ વાંચતા આશરે ૧૫ મિનિટ જેટલો સમય લાગ્યો.
• શબ્દકુંભ પ્રવૃત્તિ (નવા શબ્દોની નોંધ):
  
  વિદ્યાર્થીઓએ પાઠમાંથી શીખેલા નવા અને અઘરા શબ્દોની નોંધ અંહી કરવાની છે.
  દા.ત. ૧. મંત્રમુગ્ધ ૨. પુણ્યપ્રકોપ ૩. પાદત્રાણ ૪. યથાસ્થિત ૫. નગરશ્રેષ્ઠી ૬. વનૌષધિ વગેરે.

ભાગ ૩: એકમ કસોટી (મૂલ્યાંકન)

કુલ ગુણ: ૨૫ | વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) | ધોરણ: ૭ | પાઠ ૯: રત્નભોજન

એકમ કસોટી - પાઠ ૯

વિષય: ગુજરાતી (પલાશ) કુલ ગુણ: ૨૫

પ્રશ્ન ૧: નીચે આપેલા શબ્દોના અર્થ અને રૂઢિપ્રયોગનો અર્થ આપી વાક્ય બનાવો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 6.1: અપરિચિત શબ્દો અને રૂઢિપ્રયોગોના અર્થની ધારણા કરે અને તારવે છે.)

૧. ભૂગર્ભગૃહ (શબ્દાર્થ)
૨. મંત્રમુગ્ધ (શબ્દાર્થ)
૩. પાદત્રાણ (શબ્દાર્થ)
૪. પુણ્યપ્રકોપ (શબ્દાર્થ)
૫. નગરશ્રેષ્ઠી (શબ્દાર્થ)

પ્રશ્ન ૨: નીચેનાં વાક્યો કોણ બોલી શકે છે? તે લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 3.3: વિગતો વચ્ચેના સંબંધો સમજે છે.)

૧. અરે, તમે આ ખીલાથી શું કરો છો?
૨. આનંદ, આ પેટીઓ બહાર કાઢ.
૩. કૃષ્ણા, આજે તારે બરાબર તૈયાર થવાનું છે.
૪. મહર્ષિ એલ, આપને દંડવત્ પ્રણામ કરું છું.
૫. ગુરુજી, આપની આજ્ઞાનુસાર મેં ભોજનથાળ તૈયાર કર્યો છે.

પ્રશ્ન ૩: ભાષા સજ્જતા (વ્યાકરણ) - કૌંસમાંથી યોગ્ય સર્વનામ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 5.1: ભાષારચનાના ઘટકોનો ઉપયોગ કરી વાક્યરચના કરે છે.)

(તેઓ, તેમાં, તેનો, તેણે, થોડાક)
૧. ગીતાએ ભજન ગાયું. ........... કંઠ ખૂબ સરસ છે.
૨. નરસિંહ મહેતાનાં પ્રભાતિયાં આજેય ગવાય છે. ........... ગહન ચિંતન હોય છે.
૩. મારાં કપડાં કપિલભાઈએ સીવ્યાં છે. ........... સૂટ પણ સરસ સીવે છે.
૪. તારા ખિસ્સામાં કાંઈ છે? મારે ........... રૂપિયા જોઈએ છે.
૫. એક દિવસ ........... કહ્યું, “પપ્પા, હું મેળામાં જઉં?”

પ્રશ્ન ૪: નીચેના પ્રશ્નોના એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર લખો. [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 2.2: વિગતો વચ્ચેનો સંબંધ નિશ્ચિત કરે છે.)

૧. આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં શું જોવા મળ્યું?
૨. મહર્ષિએ આનંદને દીવાલમાંથી શું બહાર કાઢવા કહ્યું?
૩. મહર્ષિ ઐલ વિદ્યાલય શેના પર ઊભું કરવા માંગતા હતા?
૪. રાજા મૈનેન્દ્રનો પહેરવેશ કેવો હતો?
૫. અતિથિઓના ભોજનથાળ લઈને કોણ બહાર આવ્યું?

પ્રશ્ન ૫: નીચેના પ્રશ્નોના સવિસ્તર ઉત્તર લખો. (કોઈપણ બે) [૫ ગુણ]

(અધ્યયન નિષ્પત્તિ 4.9: વાક્ય કે પંક્તિઓનો સદષ્ટાંત વિચારવિસ્તાર કરે છે / 7.2)

૧. આનંદને મહર્ષિએ બતાવેલી પેટીઓ વિશે લખો.
૨. મહર્ષિએ શક સરદારોને શું પીરસ્યું? શા માટે?
૩. મહર્ષિ એલે મૈનેન્દ્ર અને સાથીઓને સમજાવવા માટે કેવી યુક્તિ કરી હતી?

---

--- Best of Luck ---

પ્રશ્ન ૧: શબ્દાર્થ અને રૂઢિપ્રયોગ

• ૧. ભૂગર્ભગૃહ: ભોંયરું. (જૂના રાજાઓના મહેલમાં ગુપ્ત ભૂગર્ભગૃહ જોવા મળે છે).
• ૨. મંત્રમુગ્ધ: મંત્રની અસર નીચે આવેલું. (મોરલીનો અવાજ સાંભળીને સૌ મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા).
• ૩. પાદત્રાણ: પગરખું, ચંપલ. (મંદિરમાં પ્રવેશતા પહેલાં પાદત્રાણ બહાર ઉતારવાં જોઈએ).
• ૪. પુણ્યપ્રકોપ: પાપ કે અન્યાય સામેનો ક્રોધ. (ગરીબો પર થતો અન્યાય જોઈને ઋષિનો પુણ્યપ્રકોપ જાગી ઉઠ્યો).
• ૫. નગરશ્રેષ્ઠી: નગરના મહાજનોના આગેવાન. (અમારા ગામના નગરશ્રેષ્ઠી ખૂબ જ દયાળુ છે).

પ્રશ્ન ૨: કોણ બોલી શકે?

• ૧. આનંદ
• ૨. મહર્ષિ ઐલ
• ૩. મહર્ષિ ઐલ
• ૪. મૈનેન્દ્ર
• ૫. કૃષ્ણા

પ્રશ્ન ૩: સર્વનામ (ખાલી જગ્યા)

• ૧. તેનો
• ૨. તેમાં
• ૩. તેઓ
• ૪. થોડાક
• ૫. તેણે

પ્રશ્ન ૪: એક-બે વાક્યમાં ઉત્તર

• ૧. આનંદને ભૂગર્ભગૃહમાં વિશાળ જગ્યા, ગોઠવેલી પોથીઓ અને કેટલીક અનુપમ મૂર્તિઓ જોવા મળી.
• ૨. મહર્ષિએ આનંદને દીવાલના પોલાણમાંથી બે ભારે પેટીઓ બહાર કાઢવા કહ્યું.
• ૩. મહર્ષિ ઐલ વિદ્યાલય પોતાના પર (જ્ઞાન અને તપ પર) ઊભું કરવા માંગતા હતા, ધન પર નહીં.
• ૪. રાજા મૈનેન્દ્ર રોજના કરતાં સાદા વસ્ત્રોમાં, હથિયાર વિના અને ઉઘાડા પગે આવ્યો હતો.
• ૫. અતિથિઓના ભોજનથાળ લઈને રાંધણિયામાંથી શોભનમુખ કૃષ્ણા બહાર આવી.

પ્રશ્ન ૫: સવિસ્તર ઉત્તર (કોઈ પણ બે)

• ૧. આનંદને બતાવેલી પેટીઓ: મહર્ષિએ આનંદને દીવાલમાંથી બે ભારે પેટીઓ બહાર કાઢવા કહ્યું. એક પેટીમાં અત્યંત કિંમતી, ઝળહળતાં રત્નો હતાં અને બીજી પેટીમાં સોના-ચાંદીના ટુકડાઓ હતાં. આ પેટીઓ વિદ્યાપીઠનો છુપો ધનભંડાર હતો.
• ૨. શક સરદારોને શું પીરસ્યું?: મહર્ષિએ શક સરદારોને જમવામાં અન્ન-કંસારને બદલે રત્નો અને સોના-ચાંદી પીરસ્યા. કારણ કે તેઓ બીજાના મુલકમાંથી લક્ષ્મી લૂંટતા ફરતા હતા, તેથી ઋષિ તેમને કટાક્ષમાં સમજાવવા માંગતા હતા કે તમારો ખોરાક કદાચ સોનું-રૂપું જ હશે.
• ૩. ઋષિની યુક્તિ: ઋષિએ મૈનેન્દ્રને જમવામાં સોનું-ચાંદી પીરસીને યુક્તિ કરી. જ્યારે તેણે કહ્યું કે અમે પણ અન્ન જ ખાઈએ છીએ, ત્યારે ઋષિએ કહ્યું કે તો ભગવાન તમારા જેવા લૂંટારા દેશમાં વરસાદ અબોલ ગાયો માટે વરસાવે છે. આ યુક્તિ દ્વારા ઋષિએ મૈનેન્દ્રનું હૃદયપરિવર્તન કર્યું.