ગુજરાતી વ્યાકરણ: કૃદંત (Participle) - સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા અને ૩૦ પ્રશ્નોની HOTQ ક્વિઝ

ગુજરાતી વ્યાકરણ : કૃદંત (Krudant)

1. પ્રસ્તાવના અને વ્યાખ્યા

કૃદંત એટલે શું?
સંસ્કૃત શબ્દ 'કૃત' (ક્રિયા) + 'અંત' (છેડો) પરથી 'કૃદંત' શબ્દ બન્યો છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, "જે પદો ક્રિયાપદની જેમ વર્તતા હોય પણ વાક્યનો અર્થ પૂરો ન કરતા હોય તેને 'કૃદંત' કહે છે."

કૃદંતો ક્રિયા બતાવે છે, પરંતુ તે વાક્યના અંતે આવીને વાક્ય પૂર્ણ કરતા નથી. તે વાક્યમાં સંજ્ઞા, વિશેષણ કે ક્રિયાવિશેષણ તરીકેની કામગીરી બજાવે છે.

ઉદાહરણ:

• તે દોડતો આવ્યો. (અહીં 'દોડતો' એ ક્રિયા બતાવે છે પણ વાક્ય પૂરું કરતું નથી, તે કૃદંત છે.)
• રમેશ વાંચીને સૂઈ ગયો. (અહીં 'વાંચીને' એ કૃદંત છે.)

2. કૃદંતના મુખ્ય પ્રકારો

ગુજરાતી ભાષામાં મુખ્યત્વે કૃદંતના 6 પ્રકારો છે:

1. વર્તમાન કૃદંત
2. ભૂત કૃદંત
3. ભવિષ્ય કૃદંત
4. સામાન્ય / વિધ્યર્થ કૃદંત
5. હેત્વર્થ કૃદંત
6. સંબંધક ભૂત કૃદંત

3. પ્રકારોની વિસ્તૃત સમજૂતી અને ઉદાહરણો

(1) વર્તમાન કૃદંત (Vartaman Krudant)

વ્યાખ્યા: જે કૃદંત વર્તમાન સમયની ચાલુ ક્રિયા દર્શાવે છે અથવા ક્રિયાની નિરંતરતા સૂચવે છે, તેને વર્તમાન કૃદંત કહે છે.
પ્રત્યય: -ત (તો, તી, તું, તા, તાં)

10 ઉદાહરણો:

• રમતો છોકરો ક્યાં ગયો?
• તે ગાતી ગાતી રસોઈ બનાવે છે.
• દોડતું બાળક પડી ગયું.
• પંખીઓ ઊડતાં ઊડતાં કલરવ કરે છે.
• વાંચતા વિદ્યાર્થીઓ પાસ થઈ જાય છે.
• હસતો ફિલસૂફ કોને ન ગમે?
• નદીનું વહેતું પાણી નિર્મળ હોય છે.
• હું તેને લખતો જોઈ રહ્યો હતો.
• રમતાં બાળકો વહાલા લાગે.
• ખાતા ખાતા બોલવું નહીં.

(2) ભૂત કૃદંત (Bhut Krudant)

વ્યાખ્યા: જે કૃદંત ક્રિયા પૂરી થઈ ગઈ હોવાનો નિર્દેશ કરે છે, તેને ભૂત કૃદંત કહે છે. આના બે પેટા પ્રકાર છે:
1. સાદુ ભૂત કૃદંત: (યો, યી, યુ, યા)
2. પરોક્ષ ભૂત કૃદંત: (એલ, એલો, એલી, એલું, એલા)
પ્રત્યય: -ય અથવા -એલ

10 ઉદાહરણો:

• વેચાયેલો માલ પાછો લેવાશે નહીં.
• પડેલાને કોઈ પાટુ મારે?
• મેં વાંચેલું મને યાદ રહે છે.
• સૂતેલા સિંહને જગાડાય નહીં.
• ગયેલા દિવસો પાછા આવતા નથી.
• થાક્યો માણસ ઊંઘી જાય.
• વણાયેલા સાડીના તાણાવાણા સુંદર છે.
• શીખેલું કદી ફોગટ જતું નથી.
• ભાંગ્યું તૂટ્યું ઘર પણ પોતાનું સારું.
• વંચાયેલો પત્ર ફરીથી વાંચ્યો.

(3) ભવિષ્ય કૃદંત (Bhavishya Krudant)

વ્યાખ્યા: જે કૃદંત ભવિષ્યમાં થનારી ક્રિયાનો નિર્દેશ કરે છે, તેને ભવિષ્ય કૃદંત કહે છે.
પ્રત્યય: -નાર (નારો, નારી, નારું, નારા)

10 ઉદાહરણો:

• ખાનારા માણસો આવી ગયા છે.
• સભામાં બોલનાર કોણ છે?
• આવનારી પેઢી ખૂબ હોશિયાર હશે.
• રસ્તા પર ચાલનારા લોકો સાવધ રહે.
• જીતનારો ખેલાડી ઇનામ લઈ ગયો.
• ગામમાં રહેનારા બધા સુખી છે.
• વાંચનારો વિદ્યાર્થી જ્ઞાની બને છે.
• ખોદનાર પોતે જ પડે.
• મને મળનાર વ્યક્તિ આજે નથી આવી.
• સહનાર જ સુખ પામે છે.

(4) સામાન્ય / વિધ્યર્થ કૃદંત (Samanya / Vidhyarth Krudant)

વ્યાખ્યા: જ્યારે કોઈ ચોક્કસ કાળનો અર્થ ન હોય અને માત્ર ક્રિયાનો અર્થ બતાવવાનો હોય અથવા ફરજ કે વિધિનો અર્થ હોય ત્યારે આ કૃદંત વપરાય છે. આને ઘણીવાર 'સામાન્ય કૃદંત' પણ કહે છે.
પ્રત્યય: -વ (વો, વી, વું, વા)

10 ઉદાહરણો:

• મારે આજે અમદાવાદ જવું છે.
• સત્ય બોલવું જોઈએ.
• પુસ્તક વાંચવું મને ગમે છે.
• આ કામ કરવું કઠિન છે.
• શિક્ષકે વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા.
• સવારે વહેલા ઊઠવું સ્વાસ્થ્ય માટે સારું છે.
• તમારે દવા પીવી પડશે.
• વડીલોને માન આપવું આપણી ફરજ છે.
• લખવા વાંચવાની ટેવ રાખવી.
• મારે તેને મળવું છે.

(5) હેત્વર્થ કૃદંત (Hetvarth Krudant)

વ્યાખ્યા: જે કૃદંત ક્રિયાનો 'હેતુ' (Purpose) કે ઉદ્દેશ દર્શાવે છે, તેને હેત્વર્થ કૃદંત કહે છે.
પ્રત્યય: -વા / -વાને

10 ઉદાહરણો:

• હું તેને મળવા ગયો હતો. (હેતુ: મળવાનો)
• તેઓ જમવા માટે બેઠા. ('જમવા' - હેતુ)
• વિદ્યાર્થીઓ ભણવા શાળાએ જાય છે.
• તે જીતવાને પાત્ર છે.
• અમે ફરવા જઈશું.
• મનોજ ક્રિકેટ રમવા મેદાનમાં ગયો.
• આ પાણી પીવા લાયક નથી.
• તે કઈંક કહેવા આવ્યો હતો.
• જીવવાને માટે ખાવું પડે.
• ઈશ્વરને પામવા ભક્તિ કરવી પડે.

(6) સંબંધક ભૂત કૃદંત (Sambandhak Bhut Krudant)

વ્યાખ્યા: જ્યારે મુખ્ય ક્રિયાપદની પહેલાં બીજી કોઈ ક્રિયા થઈ ગઈ હોય અને તે ગૌણ ક્રિયા મુખ્ય ક્રિયા સાથે સંબંધ ધરાવતી હોય, ત્યારે વપરાતા કૃદંતને સંબંધક ભૂત કૃદંત કહે છે.
પ્રત્યય: -ઈ / -ઈને

10 ઉદાહરણો:

• તે હસીને બોલ્યો.
• કામ કરીને જમવા બેસજો.
• પોલીસને જોઈને ચોર ભાગી ગયો.
• મેં વિચારીને જવાબ આપ્યો.
• નિશાળે જઈને તે ભણશે.
• અમે ખાઈ પીને મજા કરી.
• પર્વત ચઢીને તે થાકી ગયો.
• પુસ્તક વાંચીને મને આનંદ થયો.
• તે દોડીને આવ્યો.
• જાણી જોઈને ભૂલ ન કરવી.

સારાંશ (ઝડપી યાદ રાખવા માટે)

ક્રમ	કૃદંતનો પ્રકાર	પ્રત્યય (ઓળખ)	ઉદાહરણ
1	વર્તમાન કૃદંત	ત (તો, તી, તું, તા)	રમતો છોકરો
2	ભૂત કૃદંત	ય / એલ (યેલું)	વાંચેલું, પડયો
3	ભવિષ્ય કૃદંત	નાર (નારો, નારી)	આવનાર
4	સામાન્ય/વિધ્યર્થ	વ (વો, વી, વું)	લખવું, ભણવું
5	હેત્વર્થ કૃદંત	વા / વાને	જમવા, જોવાને
6	સંબંધક ભૂત કૃદંત	ઈ / ઈને	હસીને, જોઈને

🎯 ગુજરાતી વ્યાકરણ: કૃદંત મહાકસોટી (30 HOTQs)

🏁 નિયમો અને સ્કોરિંગ:

• સાચો જવાબ: +1 ગુણ | ખોટો જવાબ: -1 ગુણ
• ⚡ 10 સેકન્ડની અંદર સાચો જવાબ આપો તો +0.5 બોનસ!
• ⏳ સમય મર્યાદા: 30 સેકન્ડ પ્રતિ પ્રશ્ન.

સ્કોર: 0

⏳ 30s

પ્રશ્ન: 1/30

પ્રશ્ન લોડ થઈ રહ્યો છે...

🏁 અંતિમ પરિણામ

0

📖 કૃદંત ટોપિકની સંપૂર્ણ સમજૂતી માટે આ વિડિયો જુઓ: